Ustawa wdrażająca EUDR – dnia 2 kwietnia 2026 r. Ministerstwo Klimatu i Środowiska opublikowało projekt ustawy UC101 o ochronie rynku i konkurencyjnej gospodarki przed produktami i towarami powodującymi wylesianie oraz degradację lasów. To krajowa ustawa implementująca rozporządzenie EUDR (UE) 2023/1115, która wyznacza organy właściwe, określa zasady kontroli i wprowadza surowy system sankcji sięgający nawet 10% rocznego obrotu firmy. W tym artykule szczegółowo analizujemy każdy rozdział projektu ustawy – od architektury organów, przez mechanizmy kontroli, po katalog kar i przepisy przejściowe.
Ustawa wdrażająca EUDR – geneza i cel regulacji
Rozporządzenie EUDR (UE) 2023/1115, które weszło w życie 29 czerwca 2023 r., obejmuje siedem kluczowych towarów: bydło, kakao, kawę, palmę olejową, kauczuk, soję i drewno, a także produkty pochodne z załącznika I. Celem EUDR jest Ustawa wdrażająca EUDR opiera się na rozporządzeniu (UE) 2023/1115. ograniczenie wpływu UE na globalną deforestację i degradację lasów.
Rozporządzenie EUDR, choć bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich, wymaga od każdego kraju przyjęcia przepisów krajowych – przede wszystkim wyznaczenia właściwych organów, określenia zasad kontroli i systemu sankcji. Temu właśnie służy omawiany projekt ustawy UC101.
Nazwa projektowanej ustawy sygnalizuje, że polski ustawodawca traktuje regulację nie tylko jako instrument ekologiczny, ale również jako narzędzie ochrony uczciwej konkurencji – szczególnie istotne w kontekście umowy UE-Mercosur podpisanej w styczniu 2026 r., która liberalizuje handel z Brazylią, Argentyną, Paragwajem i Urugwajem.
Ustawa wdrażająca EUDR – zakres podmiotowy i przedmiotowy
Projektowana ustawa obejmuje trzy główne kategorie adresatów zdefiniowane w rozporządzeniu EUDR: podmioty (operators), podmioty na dalszym etapie łańcucha dostaw (downstream operators) oraz podmioty handlowe (traders), prowadzące działalność na terytorium RP w zakresie wprowadzania do obrotu, udostępniania na rynku lub wywozu odnośnych towarów lub produktów.
Ustawa wprowadza kluczowy obowiązek informacyjny: każdy podmiot działający w łańcuchu dostaw jest zobowiązany umieszczać numer referencyjny oświadczenia o należytej staranności (DDS) lub identyfikator jednorazowej uproszczonej deklaracji w każdej ofercie handlowej oraz dołączać tę informację do wszelkich dokumentów związanych z obrotem – również w sprzedaży internetowej (e-commerce).
Organy właściwe do egzekwowania EUDR w Polsce
Jednym z najważniejszych rozstrzygnięć projektu ustawy UC101 jest wyznaczenie trzech odrębnych organów właściwych w podziale na kategorie towarowe:
- Inspekcja Weterynaryjna (powiatowy lekarz weterynarii / Główny Lekarz Weterynarii) – bydło i produkty pochodne
- Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (WIJHARS / GIJHARS) – kakao, kawa, palma olejowa, soja i produkty pochodne
- Inspekcja Ochrony Środowiska (WIOŚ / GIOŚ) – drewno, kauczuk i produkty pochodne
Koordynatorem krajowym jest minister właściwy do spraw środowiska, odpowiedzialny za zgłaszanie Komisji Europejskiej danych organów właściwych, prowadzenie listy podmiotów objętych zakazami (publikowanej w BIP), opracowywanie rocznego sprawozdania ze stosowania rozporządzenia oraz monitorowanie zmian w strukturze handlu mogących prowadzić do obchodzenia przepisów EUDR.
Ustawa wdrażająca EUDR – system kontroli planowych i pozaplanowych
Projekt ustawy przewiduje dwa rodzaje kontroli:
Kontrole planowe
Przeprowadzane na podstawie rocznych planów ustanawianych przez GLW, GIJHARS i GIOŚ – w terminie do 30 listopada roku poprzedzającego rok obowiązywania planu. Plany podlegają przeglądowi nie rzadziej niż raz na kwartał.
Kontrole pozaplanowe
Uruchamiane w przypadku powzięcia informacji o możliwości naruszenia rozporządzenia, w tym na podstawie uzasadnionych zastrzeżeń zgłaszanych przez osoby fizyczne lub prawne. Zgłaszający objęci są ochroną na mocy ustawy o ochronie sygnalistów z 14 czerwca 2024 r.
Istotne: kontrole EUDR są wyłączone spod limitów czasowych kontroli określonych w art. 55 Prawa przedsiębiorców. Czas kontroli w zakresie rozporządzenia 2023/1115 nie wlicza się do ogólnego limitu czasu kontroli u przedsiębiorcy.
Środki tymczasowe i działania naprawcze
W przypadku uzasadnionego podejrzenia nieprzestrzegania przepisów EUDR, organy właściwe mogą zastosować natychmiastowe środki tymczasowe:
- Zajęcie odnośnych towarów lub produktów – realizowane przez wpisanie do protokołu zajęcia
- Zawieszenie wprowadzenia do obrotu, udostępniania na rynku lub wywozu
Decyzja o środku tymczasowym jest ostateczna i podlega natychmiastowemu wykonaniu. Organ jest zobowiązany w ciągu 24 godzin udostępnić decyzję w BIP, umieścić informację w unijnym systemie informacyjnym oraz powiadomić Szefa KAS. Decyzja wygasa po trzech dniach roboczych (72 godzinach w przypadku produktów łatwo psujących się lub bydła żywego), z możliwością wielokrotnego przedłużania.
W zakresie działań naprawczych organ właściwy wydaje decyzję zobowiązującą podmiot do usunięcia niezgodności. Mogą one obejmować wycofanie produktu, jego odzyskanie, przekazanie na cele charytatywne lub utylizację. Odwołanie przysługuje w terminie 7 dni, choć decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu.
Obowiązki organów celnych w ramach EUDR
Organ celny odmawia przyjęcia zgłoszenia celnego do procedury dopuszczenia do obrotu lub wywozu, jeżeli w zgłoszeniu nie zadeklarowano numeru referencyjnego DDS lub identyfikatora uproszczonej deklaracji. Jest to mechanizm prewencyjny uniemożliwiający wprowadzenie do obrotu produktów bez formalnej weryfikacji zgodności z EUDR.
W przypadku wątpliwości co do zgodności produktu, organ celny zwraca się do organu właściwego o wydanie opinii (termin: 3 dni robocze / 72 godziny dla produktów łatwo psujących się). Negatywna opinia uprawnia naczelnika urzędu celno-skarbowego do zajęcia produktów i wystąpienia o orzeczenie ich przepadku na rzecz Skarbu Państwa.
Szef KAS sporządza kwartalne zestawienia podmiotów importujących i eksportujących odnośne towary, zawierające dane identyfikacyjne, rodzaj produktów (kody CN), ilości, kraje pochodzenia oraz wartość statystyczną. Zestawienia te stanowią kluczowe źródło danych do planowania kontroli.
Ustawa wdrażająca EUDR – sankcje i kary w Polsce
Projekt ustawy UC101 wprowadza rozbudowany, wielopoziomowy system sankcji obejmujący zarówno odpowiedzialność administracyjną, jak i karną.
Odpowiedzialność karna
Przestępstwem zagrożonym karą grzywny jest m.in. wprowadzanie do obrotu lub wywóz odnośnych produktów wbrew zakazowi – gdy produkty są niezgodne z wymogami, wykazano znaczne ryzyko niezgodności, nie dopełniono procedury należytej staranności lub nie złożono wymaganych oświadczeń. Sąd obligatoryjnie orzeka przepadek towarów lub korzyści majątkowych. Przy recydywie w ciągu 5 lat – zakaz prowadzenia działalności od 1 do 5 lat.
Ustawa przewiduje również odpowiedzialność podmiotów zbiorowych – kara pieniężna od 4% do 10% rocznego obrotu.
Administracyjne kary pieniężne – system progresywny
System administracyjnych kar pieniężnych jest trójstopniowy, z progresją za powtórne naruszenia:
- Naruszenia o niższej wadze (np. nieprzechowywanie dokumentacji, niedokumentowanie oceny ryzyka): od 500 zł do 4% rocznego obrotu
- Naruszenia o średniej wadze (np. nieinformowanie organów, nieprzeprowadzanie oceny ryzyka): od 500 zł do 5–6% rocznego obrotu
- Powtórne naruszenie (w ciągu roku od ostateczności decyzji): od 1 000 zł do 8% obrotu
- Kolejne powtórne naruszenie: od 1 500 zł do 10% obrotu + obligatoryjny zakaz dodatkowy
Zakazy dodatkowe
- Czasowy zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne
- Czasowy zakaz korzystania z dotacji i subwencji
- Czasowy zakaz wprowadzania do obrotu odnośnych produktów (do 12 miesięcy)
- Zakaz stosowania uproszczonej należytej staranności z art. 13 EUDR
Rola ARiMR – wsparcie dla rolników w zakresie EUDR
Projekt ustawy włącza Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w system należytej staranności. ARiMR może zostać upoważniona przez producenta rolnego do składania w jego imieniu oświadczeń o należytej staranności (DDS) lub jednorazowych uproszczonych deklaracji w dwóch obszarach:
- Bydło urodzone na terytorium RP – ARiMR składa DDS korzystając z danych systemu identyfikacji i rejestracji zwierząt
- Uprawa soi zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności – ARiMR składa deklarację w imieniu rolnika, pod warunkiem że uprawy nie znajdują się na terenie wylesionym
To rozwiązanie ma fundamentalne znaczenie praktyczne. Polska posiada ok. 440 000 podmiotów podlegających kontroli w zakresie bydła i ok. 18 000 rolników uprawiających soję. Bez wsparcia ARiMR indywidualni rolnicy mogliby mieć znaczne trudności z samodzielnym poruszaniem się w unijnym systemie informacyjnym.
Skala wyzwania organizacyjnego dla administracji
Analiza pracochonności załączona do Oceny Skutków Regulacji ujawnia bezprecedensową skalę nowych zadań:
- IJHARS – 85 nowych etatów, ok. 9 600 kontroli administracyjnych rocznie. Objęcie kontrolą produktów dotychczas niebędących w kompetencjach Inspekcji (gliceryna, kwas palmitynowy, alkohole tłuszczowe)
- IOŚ – 51 nowych etatów, ok. 60 000 potencjalnych podmiotów (drewno), 10 000 podmiotów (kauczuk). Średni czas jednej kontroli: 10 dni roboczych (80 godzin)
- Inspekcja Weterynaryjna – 225 nowych etatów, od 4 400 do 39 600 kontroli rocznie. Nowe zadania istotnie odbiegają od dotychczasowego zakresu działań IW
- KAS – 30 nowych funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej + 2 pracowników KSC w MF
Budżet na egzekwowanie EUDR: 1,11 mld zł na lata 2027–2036
Maksymalny całkowity limit wydatków budżetu państwa wynosi 1 109 804 313,98 zł. Podział między instytucje:
- Inspekcja Weterynaryjna: 663,5 mln zł (59,8%)
- Inspekcja Ochrony Środowiska: 194,8 mln zł (17,6%)
- Inspekcja JHARS: 174,7 mln zł (15,7%)
- KAS: 61,2 mln zł (5,5%)
- ARiMR: 12,8 mln zł (1,2%)
- MKiŚ: 2,7 mln zł (0,2%)
Ustawa wdrażająca EUDR – przepisy przejściowe i terminy
Ustawa co do zasady wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z trzema istotnymi wyjątkami:
- 30 grudnia 2026 r. – przepisy umożliwiające ARiMR składanie DDS dla bydła (korelacja z datą rozpoczęcia stosowania EUDR)
- 15 marca 2027 r. – przepisy dot. roli ARiMR w zakresie upraw soi
- 1 stycznia 2030 r. – uchylenie dotychczasowych przepisów dot. EUTR, zastąpienie nowymi regulacjami EUDR
Pierwsze roczne plany kontroli muszą zostać ustanowione w terminie 60 dni od wejścia ustawy w życie.
Co ustawa wdrażająca EUDR oznacza dla polskich firm?
Projekt ustawy UC101 stanowi punkt zwrotny dla tysięcy polskich firm działających w łańcuchach dostaw obejmujących produkty powiązane z wylesianiem. Obowiązek umieszczania numeru DDS w każdej ofercie handlowej – w tym w sprzedaży internetowej – wymaga fundamentalnej reorganizacji procesów dokumentacyjnych.
Progresywny system kar sięgający nawet 10% rocznego obrotu, z dodatkowym zakazem ubiegania się o zamówienia publiczne i korzystania z dotacji, tworzy silny bodziec ekonomiczny do proaktywnej zgodności z przepisami.
Dla sektora meblarskiego, przetwórstwa mięsnego, branży budowlanej oraz importerów kawy, kakao i soi – projektowana ustawa oznacza konieczność pilnego przygotowania się do nowej rzeczywistości regulacyjnej, w której pełna identyfikowalność łańcucha dostaw i udokumentowana należyta staranność stają się warunkiem prowadzenia legalnej działalności gospodarczej.
Potrzebujesz wsparcia we wdrożeniu EUDR?
Zespół VeriGreen specjalizuje się w kompleksowym wdrażaniu wymogów rozporządzenia EUDR – od audytu łańcucha dostaw, przez opracowanie systemów należytej staranności (DDS), po szkolenia pracowników i przygotowanie do kontroli organów właściwych. Skontaktuj się z nami, aby omówić gotowość Twojej firmy na nową regulację.
Komentarze są zablokowane