EUDR po polsku: co naprawdę zmieniło się w projekcie ustawy UC101 między kwietniem a sierpniem 2026 r.

Pełny, artykuł po artykule wykaz zmian w projekcie ustawy o ochronie rynku i konkurencyjnej gospodarki przed produktami i towarami powodującymi wylesianie oraz degradację lasów (UC101) -porównanie wersji z 2 kwietnia 2026 r. i wersji z 17 lipca 2026 r., udostępnionej w pakiecie z 3 sierpnia 2026 r.

Dlaczego powstał ten materiał

Krajowa ustawa wdrażająca EUDR jest dziś najbardziej niedoszacowanym ryzykiem regulacyjnym w polskich łańcuchach dostaw drewna, kauczuku, kawy, kakao, soi, palmy olejowej i bydła. Samo rozporządzenie (UE) 2023/1115 znamy od trzech lat, a jego obowiązki są w miarę przewidywalne. To, co decyduje o realnym koszcie zgodności dla firmy, jest jednak zapisane w ustawie krajowej: kto kontroluje, na jakiej procedurze, ile trwa kontrola, kto płaci za badania laboratoryjne, jak wysoka jest kara, czy nazwa firmy trafi do publicznego wykazu i czy da się uzyskać wiążącą interpretację przepisu. Dokładnie te elementy zmieniły się między wiosną a końcem lipca 2026 r. -i zmieniły się w wielu miejscach na korzyść przedsiębiorców, a w kilku na ich niekorzyść.

Ponieważ zestawienia zmian nie udało się uzyskać w trybie roboczym od administracji, przygotowaliśmy je samodzielnie -przez porównanie tekstu projektu, uzasadnienia i oceny wpływu w obu wersjach. Materiał jest pisany z perspektywy praktyka: dla działów jakości, compliance, logistyki i zakupów, które muszą teraz zaplanować budżet i procedury na 30 grudnia 2026 r.

Zastrzeżenie metodyczne: porównanie opiera się wyłącznie na treści dokumentów urzędowych z obu pakietów legislacyjnych (projekt ustawy, uzasadnienie, ocena wpływu z załącznikami). Numeracja artykułów w toku dalszych prac może się jeszcze zmienić, a projekt nie jest prawem obowiązującym. Odsyłamy do numeracji z wersji lipcowej, wskazując w nawiasach odpowiednik z wersji kwietniowej.

1. Dziesięć zmian, które trzeba znać, jeśli nie masz czasu na całość

1. Zniknął obowiązek podawania numeru referencyjnego DDS w każdej ofercie handlowej i w dokumentach sprzedaży. To był najkosztowniejszy krajowy „dodatek” ponad rozporządzenie -wersja lipcowa go nie zawiera.
2. Zniknęła publikacja decyzji o natychmiastowym środku tymczasowym w Biuletynie Informacji Publicznej wraz z fikcją doręczenia przez BIP. Decyzja jest doręczana na adres do doręczeń elektronicznych.
3. Zniknął publiczny wykaz ukaranych podmiotów prowadzony przez koordynatora krajowego i publikowany w BIP.
4. Przebudowano cały system sankcji. Zamiast widełek „od 500 zł do 5/6/8/10% obrotu” mamy dwa poziomy administracyjnych kar pieniężnych: od 1% do 4% oraz do 1% łącznego rocznego obrotu w całej UE, liczonego według zasad rozporządzenia 139/2004.
5. Wypadły dodatkowe sankcje administracyjne: zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne, zakaz korzystania z dotacji, zakaz prowadzenia działalności jako sankcja administracyjna. Wraz z nimi wypadły nowelizacje Prawa zamówień publicznych i ustawy o finansach publicznych.
6. Zwrot kosztów kontroli został rozpisany na stawki i tryb. Zamiast ogólnej „decyzji o zwrocie kosztów celowych i niezbędnych” mamy katalog kosztów, stawkę godzinową na poziomie 0,5% przeciętnego wynagrodzenia (w uzasadnieniu: 45,99 zł/h), kilometrówkę, koszty rzeczywiste badań, dwuetapowy tryb (informacja → decyzja) i 5-letnie przedawnienie.
7. Zmieniono podstawę proceduralną kontroli. Wersja lipcowa nie wyłącza już limitu czasu kontroli z art. 55 Prawa przedsiębiorców, ale wyłącza art. 47 i art. 55a tej ustawy oraz precyzyjnie wskazuje stosowane przepisy ustaw inspekcyjnych.
8. Ograniczono dostęp organów do danych celnych do zamkniętej listy czterech kategorii informacji (EORI, rodzaj/CN i ilość, kraje pochodzenia i wprowadzenia/wywozu, wartość statystyczna), zamiast szerokiego dostępu do zgłoszenia celnego i innych dokumentów zgłaszającego.
9. Odmowa przyjęcia zgłoszenia celnego została skorygowana -obowiązuje „w przypadkach wymaganych rozporządzeniem”, z uwzględnieniem przewidzianych w nim wyjątków. Dodano ścieżkę Single Window dla opinii organu właściwego.
10. Limit wydatków budżetu spadł o ponad 92 mln zł -z 1 109 804 313,98 zł do 1 017 566 065 zł, głównie przez radykalne obniżenie kosztów Inspekcji Ochrony Środowiska.

2. Ścieżka legislacyjna UC101 : co i kiedy się pojawiło

• 9 kwietnia 2026 r. -publikacja projektu UC101 na stronach Rządowego Centrum Legislacji; projekt oznaczony datą 2 kwietnia 2026 r. Konsultacje publiczne z terminem uwag do 29 kwietnia 2026 r.
• kwiecień–maj 2026 r. -krytyczne stanowiska organizacji przedsiębiorców. Zarzuty koncentrowały się na trzech punktach: obowiązku numeru referencyjnego w ofertach handlowych, publikowaniu decyzji i wykazów w BIP oraz nadmiernej wysokości kar (do 10% obrotu).
• 17 lipca 2026 r. -data nowej wersji projektu oraz zaktualizowanej oceny wpływu.
• 27 lipca 2026 r. -pismo Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska przekazujące projekt wojewodom do zaopiniowania, z 5-dniowym terminem na uwagi i klauzulą, że brak stanowiska zostanie uznany za opinię pozytywną. Skrócenie terminu uzasadniono koniecznością pilnego procedowania projektu.
• 3 sierpnia 2026 r. -udostępnienie pakietu z wersją lipcową (projekt, uzasadnienie, OSR wraz z załącznikami kosztowymi dla PIW, GIW, IJHARS, ARiMR, IOŚ, KAS i MKiŚ).

Wniosek operacyjny: projekt jest w fazie domykania uzgodnień wewnątrzrządowych. Tempo (5 dni dla wojewodów) wskazuje, że resort chce zdążyć przed 30 grudnia 2026 r. Dla firm oznacza to, że na przygotowanie się do reżimu kontrolnego zostaje realnie jeden pełny kwartał po uchwaleniu ustawy, bo vacatio legis to nadal tylko 14 dni od ogłoszenia.

3. Tło unijne, którego ustawa nie zmienia

Ustawa krajowa nie może modyfikować obowiązków materialnych z rozporządzenia. Warto więc pamiętać, w jakim otoczeniu obowiązywać będzie UC101:

• obowiązki podstawowe (art. 3–13, 16–24, 26, 31, 32) stosuje się od 30 grudnia 2026 r., a dla osób fizycznych oraz mikro- i małych przedsiębiorstw termin przesunięto na 30 czerwca 2027 r.;
• rozporządzenie EUTR (995/2010) traci moc 30 grudnia 2026 r., ale stosuje się nadal do 31 grudnia 2029 r. do drewna wyprodukowanego przed 29 czerwca 2023 r. i wprowadzonego do obrotu od 30 grudnia 2026 r.;
• pakiet upraszczający wprowadził jednorazową uproszczoną deklarację (art. 4a) dla mikropodmiotów pierwotnych i małych podmiotów pierwotnych oraz identyfikator deklaracji; zwolnił te podmioty z obowiązków z art. 4 ust. 2, art. 4 ust. 3 zdanie drugie i art. 4 ust. 4 lit. c; dopuścił zastąpienie geolokalizacji adresami pocztowymi działek lub zakładu;
• jeżeli wszystkie informacje z załącznika III są już dostępne w innym systemie unijnym lub krajowym, mikropodmiot pierwotny nie musi składać deklaracji -państwo członkowskie udostępnia dane w podziale na podmioty w systemie informacyjnym z art. 33, a podmiot czeka na przypisanie identyfikatora;
• pojawiła się kategoria podmiotu na dalszym etapie łańcucha dostaw (art. 2 pkt 15b), obok podmiotu i podmiotu handlowego.

To właśnie te trzy elementy -uproszczona deklaracja, identyfikator deklaracji i udostępnianie danych z innych baz -najsilniej zmieniły konstrukcję polskiej ustawy: ARiMR wchodzi w rolę pośrednika dla rolników, a inspekcje otrzymują obowiązek udostępniania informacji z art. 4a ust. 4 w systemie informacyjnym.

4. Zmiana architektury: z 40 artykułów do 31

Wersja kwietniowa liczyła 40 artykułów; lipcowa -31, przy zachowaniu tej samej liczby rozdziałów. Zmieniono tytuł rozdziału 6: z „Sankcje za naruszenie przepisów rozporządzenia 2023/1115″ na „Przepisy karne i przepisy o administracyjnych karach pieniężnych”. To nie jest kosmetyka -to sygnał odejścia od autorskiego katalogu sankcji na rzecz klasycznej dwutorowości: przestępstwo z grzywną plus delikt administracyjny z karą pieniężną.

Mapa przejścia (wersja kwietniowa → wersja lipcowa):

Wersja z 2 kwietnia 2026	Wersja z 17 lipca 2026	Status
art. 2 (18 definicji)	art. 2 (14 definicji)	zawężone
art. 3 (numer DDS w ofertach)	–	usunięty
art. 4 (wyłączenie art. 34 Prawa przedsiębiorców)	–	usunięty z tekstu, argument przeniesiony do uzasadnienia
art. 5 (organy właściwe)	art. 3	zmodyfikowany
art. 6 (koordynator krajowy)	art. 4	zawężony (bez prowadzenia listy)
art. 7 (sprawozdawczość)	art. 5	doprecyzowany
art. 8–9 (rodzaje kontroli, plany)	art. 6-7	doprecyzowany
art. 10 (kontrole pozaplanowe, sygnaliści)	art. 8	przebudowany
art. 11 (procedura kontroli)	art. 9	przebudowany
art. 12 (dane celne)	art. 10	zawężony
art. 13 (koszty kontroli, 2 ustępy)	art. 11 (13 ustępów)	rozbudowany
art. 14 (środki tymczasowe)	art. 12	przebudowany
art. 15 (działania naprawcze)	art. 13	złagodzony
art. 16 (odmowa zgłoszenia celnego)	art. 14	zawężony
art. 17 (opinia dla organu celnego)	art. 15	+ Single Window
art. 18 (zestawienie KAS)	art. 16	zmieniony zakres danych
art. 19 (katalog 9 sankcji)	–	usunięty
art. 20 (powiadamianie KE o sankcjach)	–	usunięty (częściowo w art. 40a u.o.p.z.)
art. 21 (przestępstwa + przepadek, zakazy)	art. 17 (przestępstwa, grzywna)	zawężony
art. 22–23 (AKP 4/5/6/8/10%)	art. 18–19 (AKP 1-4% i do 1%)	przebudowany
art. 24 (publiczna lista ukaranych)	–	usunięty
art. 25–35 (zmiany w 11 ustawach)	art. 20-27 (zmiany w 8 ustawach)	zredukowany
art. 36–38 (przepisy przejściowe)	art. 28-29	zredukowany
art. 39 (limity wydatków)	art. 30	przebudowany
art. 40 (wejście w życie)	art. 31	skorygowany

5. Rozdział 1: definicje i dwa usunięte przepisy o największym znaczeniu praktycznym

5.1. Słowniczek: 18 → 14 pozycji

Z definicji ustawowych usunięto: „organy właściwe” (art. 2 pkt 32 rozporządzenia), „wylesianie”, „niepowodujący wylesiania” oraz „właściwe przepisy kraju produkcji”. Pozostawiono definicje odnoszące się do podmiotów i czynności obrotu oraz do dokumentów: oświadczenia o należytej staranności, jednorazowej uproszczonej deklaracji, numeru referencyjnego DDS i identyfikatora deklaracji. Konsekwencja praktyczna jest niewielka (definicje i tak działają wprost z rozporządzenia), ale zmiana ma znaczenie interpretacyjne: ustawa konsekwentnie wskazuje organy imiennie, zamiast posługiwać się kategorią zbiorczą.

5.2. Usunięty obowiązek numeru referencyjnego w ofertach handlowych

Wersja kwietniowa zawierała w art. 3 obowiązek, który wykraczał ponad rozporządzenie: podmiot, podmiot na dalszym etapie łańcucha dostaw i podmiot handlowy prowadzący działalność w Polsce miał umieszczać numer referencyjny DDS lub identyfikator uproszczonej deklaracji w każdej ofercie handlowej oraz dołączać informację o nim do dokumentów sporządzanych w związku z działalnością -dla każdego wprowadzenia do obrotu, udostępnienia na rynku lub wywozu. Obowiązek obejmował także sprzedaż na odległość, w tym przez sieci teleinformatyczne.

Dla firm z szerokim katalogiem SKU (meble, opakowania, płyty, artykuły spożywcze) oznaczało to konieczność przebudowy cenników, kart produktowych, sklepów internetowych i szablonów ofert oraz utrzymywania powiązania „oferta ↔ numer DDS” w czasie rzeczywistym. Wersja lipcowa tego przepisu nie zawiera. To jedyna zmiana w całym pakiecie, która samodzielnie usuwa z rynku wielomiesięczny projekt IT u znaczącej części importerów i dystrybutorów.

Uwaga praktyczna: usunięcie obowiązku ustawowego nie znosi kontraktowej potrzeby przekazywania numerów referencyjnych w dół łańcucha. Podmiot na dalszym etapie łańcucha dostaw i tak musi gromadzić numery referencyjne DDS swoich dostawców na podstawie art. 5 rozporządzenia. Zmiana dotyczy formy i miejsca (oferta, każdy dokument sprzedaży), nie samej istoty identyfikowalności.

5.3. Interpretacje indywidualne: przepis usunięty, problem został

Wersja kwietniowa wyłączała wprost stosowanie art. 34 Prawa przedsiębiorców, czyli możliwość uzyskania interpretacji indywidualnej w sprawach EUDR. W wersji lipcowej przepisu nie ma, ale w uzasadnieniu resort podtrzymuje stanowisko: art. 34 jest „nieadekwatny”, ponieważ z rozporządzenia nie wynika obowiązek świadczenia daniny publicznej, a wiążącej wykładni rozporządzenia może dokonywać wyłącznie Trybunał Sprawiedliwości UE. Jako namiastkę wskazano działania informacyjne -dedykowaną zakładkę EUDR na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz działania informacyjne organów właściwych.

Efekt dla przedsiębiorcy jest niemal identyczny jak przy przepisie wyłączającym: nie będzie ścieżki na uzyskanie wiążącej odpowiedzi w sprawie klasyfikacji produktu, roli w łańcuchu czy zakresu dokumentacji. Ciężar oceny prawnej pozostaje po stronie firmy, co przenosi wartość na wewnętrzne opinie, macierze decyzyjne i udokumentowaną analizę własną -bo tylko one będą dowodem należytej staranności w razie sporu.

6. Rozdział 2: organy właściwe i koordynator

Podział sektorowy nie zmienił się: Inspekcja Weterynaryjna (bydło), Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (kakao, kawa, palma olejowa, soja) i Inspekcja Ochrony Środowiska (drewno, kauczuk), każda w układzie dwuszczeblowym -organ wojewódzki lub powiatowy plus organ centralny.

Zmiany szczegółowe:

• Bydło: wersja kwietniowa obejmowała właściwością IW także „bydło karmione odnośnymi produktami zawierającymi inne odnośne towary lub wytworzonymi przy ich użyciu” wraz z produktami z takiego bydła. Wersja lipcowa wraca do prostszej formuły: „bydło oraz odnośne produkty wytworzone z bydła”. Rozstrzyga to spór kompetencyjny na styku soi paszowej i wołowiny na korzyść prostszego kryterium towarowego.
• Koordynator krajowy (minister właściwy do spraw środowiska) traci jedno zadanie -prowadzenie listy podmiotów objętych zakazami, bo sama lista została usunięta. Pozostają: notyfikacja organów właściwych, przekazywanie informacji, powiadamianie KE o zasadach dotyczących kar, roczne sprawozdanie i informowanie o istotnych zmianach w strukturze handlu.
• Sprawozdawczość została doprecyzowana: dane od organów powiatowych/wojewódzkich do 15 marca, informacje od organów centralnych do koordynatora do 31 marca, publikacja w BIP i przekazanie Komisji do 30 kwietnia roku następującego po roku sprawozdawczym. W wersji lipcowej wprost wskazano, że chodzi o rok „następujący po roku, którego sprawozdanie dotyczy” -w wersji kwietniowej sformułowanie było niepełne.
• Roczne plany kontroli: harmonogram bez zmian (projekt do uzgodnienia do 30 września, ustanowienie do 30 listopada, przegląd co najmniej raz na kwartał, milcząca zgoda po miesiącu/14 dniach). Wersja lipcowa dodaje jednak, że plany zawierają elementy z art. 16 ust. 5 rozporządzenia -bez wcześniejszego „w szczególności”. Zamknięcie katalogu ogranicza ryzyko dopisywania krajowych kryteriów poza rozporządzeniem.
• Zestawienie podmiotów: organy centralne udostępniają organom terenowym zestawienie z art. 16 ust. 1 ustawy (kwartalne zestawienie KAS), a nie -jak wcześniej -„zestawienie podmiotów importujących i eksportujących”.

7. Rozdział 3: kontrole, dane celne i koszty -najbardziej praktyczna część zmian

7.1. Podstawa proceduralna kontroli

Wersja kwietniowa odsyłała ogólnie do rozdziału 2 ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej, rozdziału 4 ustawy o jakości handlowej, rozdziału 3 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska i rozdziału 5 Prawa przedsiębiorców -z zastrzeżeniem, że czasu kontroli EUDR nie wlicza się do limitu czasu kontroli z art. 55 Prawa przedsiębiorców. Praktycznie oznaczało to kontrole bez limitu czasowego.

Wersja lipcowa zmienia model:

• w ustawie o Inspekcji Weterynaryjnej wskazano konkretne przepisy (art. 19 ust. 1, 1a, 1b–2a, ust. 3 pkt 1 i 3–5, ust. 4, 6 i 8, art. 19c–19e, art. 20 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 oraz art. 22), zamiast całego rozdziału;
• w ustawie o jakości handlowej wyłączono art. 39, a w ustawie o Inspekcji Ochrony Środowiska -art. 18;
• w Prawie przedsiębiorców stosuje się rozdział 5 z wyłączeniem art. 47 i art. 55a, przy czym zniknęło wyłączenie limitu czasu kontroli.

Dla przedsiębiorcy to zmiana o dwóch twarzach. Po stronie plus: przywrócenie ustawowego limitu czasu trwania kontroli. Po stronie minus: wyłączenie art. 47 i art. 55a osłabia dwie gwarancje -planowania kontroli w oparciu o analizę prawdopodobieństwa naruszenia prawa oraz ograniczenia ponownej kontroli tego samego zakresu. W praktyce trzeba założyć, że kontrola EUDR może przyjść niezależnie od wcześniejszych kontroli w tym samym obszarze i że jej podstawą będzie roczny plan kontroli, a nie indywidualna analiza ryzyka danej firmy.

7.2. Uzasadnione zastrzeżenia i ochrona zgłaszających

Wersja kwietniowa rozwiązywała temat art. 31 rozporządzenia przez odesłanie do ustawy o ochronie sygnalistów (art. 6, 8, 11–22, 54–56) i traktowanie zgłaszającego zastrzeżenie jak sygnalisty. Wersja lipcowa buduje własny, węższy mechanizm w art. 8 ust. 2–4: organy zapewniają ochronę tożsamości osób fizycznych, osób prawnych i jednostek organizacyjnych zgłaszających zastrzeżenia; dane identyfikujące nie podlegają ujawnieniu kontrolowanemu podmiotowi; wyjątkiem jest udostępnienie organom publicznym lub sądom, gdy obowiązek wynika z odrębnych przepisów; przepisy nie naruszają ustawy o ochronie sygnalistów.

Skutek: mniej mechaniki proceduralnej po stronie firm (brak automatycznego stosowania reżimu sygnalistów do zgłoszeń EUDR), ale nadal realne ryzyko kontroli pozaplanowej wywołanej zgłoszeniem konkurenta, organizacji pozarządowej lub byłego pracownika, bez możliwości poznania źródła.

7.3. Dostęp do danych celnych -zawężony

Wersja kwietniowa: organy właściwe mogły wystąpić do naczelnika urzędu celno-skarbowego o informacje ze zgłoszenia celnego oraz innych dokumentów składanych przez zgłaszającego, objęte tajemnicą celną, bez wskazania zakresu.

Wersja lipcowa: wniosek kierowany jest do organu celnego, tylko „jeżeli jest to niezbędne do przeprowadzenia kontroli”, a zakres jest zamknięty: numer EORI, rodzaj odnośnych produktów wraz z kodem CN i ilością, kraj pochodzenia oraz kraj wprowadzenia albo wywozu (jeżeli inny) i wartość statystyczna. To rozwiązanie zgodne z zasadą minimalizacji danych i istotnie ograniczające ryzyko przekazywania organom środowiskowym pełnych danych handlowych, w tym cenowych i kontrahenckich.

7.4. Zwrot kosztów kontroli -z dwóch ustępów w trzynaście

To najbardziej rozbudowana zmiana redakcyjna i jednocześnie ta, którą trzeba wpisać w budżet ryzyka.

Wersja kwietniowa: przy stwierdzeniu naruszenia organ nakładał decyzją obowiązek zwrotu „kosztów celowych i niezbędnych działań podjętych w ramach kontroli”, z terminem zwrotu 14 dni od uprawomocnienia decyzji. Brak katalogu, brak stawek, brak przedawnienia.

Wersja lipcowa (art. 11):

• obowiązek zwrotu obciąża kontrolowany podmiot tylko wtedy, gdy kontrola wykazała naruszenie, i obejmuje koszty „celowe” oraz bezpośrednio związane z kontrolą;
• katalog kosztów: dojazd upoważnionego pracownika, udział pracownika w kontroli, pobranie próbek (dla czynności z art. 18 ust. 2 lit. a i e oraz art. 19 ust. 2 rozporządzenia), czynności z art. 18 ust. 1, art. 18 ust. 2 lit. b i art. 19 ust. 1, a także zastosowanie środków technicznych lub naukowych z art. 18 ust. 2 lit. c i d, w szczególności analiz i badań laboratoryjnych;
• stawki: dojazd -liczba kilometrów × stawka kilometrowa z przepisów o transporcie drogowym; udział w kontroli i czynności -liczba godzin × 0,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego z IV kwartału roku poprzedniego (w uzasadnieniu podano przykład: 45,99 zł za godzinę przy wynagrodzeniu z IV kwartału 2025 r.);
• pobranie próbek i badania –koszty rzeczywiste, a przy zleceniu podmiotowi zewnętrznemu na podstawie dokumentu potwierdzającego poniesienie kosztów; przy walucie obcej przeliczenie po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego przed wystawieniem dokumentu;
• organ może zlecić badania podmiotowi zewnętrznemu, jeżeli wymagają specjalistycznych metod lub wiedzy, z zachowaniem przepisów sektorowych o laboratoriach;
• tryb dwuetapowy: najpierw informacja o wysokości kosztów i sposobie ich obliczenia w terminie 30 dni od doręczenia protokołu kontroli albo od przekazania wyników badań; zapłata w 30 dni; dopiero przy braku zapłaty -decyzja ostateczna z 14-dniowym terminem płatności;
• do kosztów stosuje się odpowiednio dział III Ordynacji podatkowej, a zobowiązanie nie powstaje, jeżeli informacja została doręczona po upływie 5 lat od końca roku, w którym zakończono kontrolę.

Praktycznie: przy kontroli z badaniami gatunku drewna lub analizą izotopową realny koszt do zwrotu może przekroczyć kilka tysięcy złotych, niezależnie od kary. Dobra wiadomość: koszt jest policzalny i podlega kontroli sądowoadministracyjnej. Zła: decyzja jest ostateczna, więc odpada tok instancji administracyjnych.

8. Rozdział 4: natychmiastowe środki tymczasowe i działania naprawcze

8.1. Koniec „publicznego pręgierza”

Najważniejsza zmiana wizerunkowo-prawna. Wersja kwietniowa przewidywała, że decyzja o natychmiastowym środku tymczasowym jest udostępniana w BIP, uznawana za doręczoną z chwilą udostępnienia w BIP i publikowana przez 3 miesiące. Oznaczało to publiczną informację o zajęciu towaru jeszcze przed jakąkolwiek weryfikacją odwoławczą.

Wersja lipcowa (art. 12 ust. 11) zastępuje to doręczeniem na adres do doręczeń elektronicznych w rozumieniu ustawy o doręczeniach elektronicznych, w terminie 24 godzin od wydania decyzji, wraz z umieszczeniem informacji o wysokim ryzyku niezgodności w systemie informacyjnym z art. 33 rozporządzenia i poinformowaniem Szefa KAS.

8.2. Zajęcie towaru -więcej gwarancji proceduralnych

Dodano lub doprecyzowano:

• wzmianka w protokole o odmowie podpisu i jej przyczynie, jeżeli została podana;
• doręczenie odpisu protokołu po zakończeniu czynności, jeżeli nie doręczono go wcześniej;
• oddanie towaru do przechowania organowi lub podmiotowi trzeciemu dającemu rękojmię należytego przechowywania (wersja kwietniowa mówiła tylko o „podmiocie trzecim”);
• powiązanie okresu dozoru z czasem obowiązywania decyzji;
• rozbudowany tryb kosztów przechowania: obowiązek nie powstaje, jeżeli decyzja w zakresie zajęcia została uchylona lub uznana za nieważną; informacja o kosztach, 30 dni na zapłatę, decyzja ostateczna przy braku zapłaty, 14 dni na wykonanie, odpowiednie stosowanie działu III Ordynacji podatkowej i 5-letnie ograniczenie czasowe;
• wyłączenie art. 154 i 155 KPA przy zmianie decyzji przedłużającej środek (wielokrotne przedłużanie po 3 dni robocze pozostaje możliwe).

8.3. Działania naprawcze -złagodzone

Dwie istotne korekty. Po pierwsze, obowiązek utylizacji (art. 24 ust. 2 lit. d rozporządzenia) przestał być obligatoryjny: organ może go nałożyć i tylko wtedy, gdy nie da się usunąć niezgodności dotyczącej produktów łatwo psujących się przed upływem terminu przydatności. Po drugie, wersja lipcowa nie zawiera już przepisu o natychmiastowej wykonalności decyzji o działaniach naprawczych. Zostaje skrócony, 7-dniowy termin odwołania oraz mechanizm uchylenia decyzji na wniosek po przedstawieniu dowodów usunięcia niezgodności.

9. Rozdział 5: cło, Single Window i zestawienia KAS

• Odmowa przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 14): dodano klauzulę „w przypadkach wymaganych rozporządzeniem 2023/1115″ oraz „z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w tym rozporządzeniu”. To domknięcie luki, która groziła odrzucaniem zgłoszeń podmiotów korzystających z uproszczeń -w szczególności mikropodmiotów pierwotnych działających w trybie art. 4a ust. 4.
• Opinia organu właściwego (art. 15): utrzymano 3 dni robocze albo 72 godziny dla produktów łatwo psujących się i bydła żywego, ale dodano ust. 3 dopuszczający wymianę wniosku i opinii przez system „Platforma Koordynacji i Wymiany Danych -Single Window”. Dla importerów oznacza to szansę na skrócenie realnego czasu blokady odprawy.
• Zajęcie i przepadek: w wersji lipcowej czynności wykonuje „organ celny”, a nie „naczelnik urzędu celno-skarbowego” -ujednolicenie terminologii z Prawem celnym.
• Kwartalne zestawienie KAS (art. 16): rozszerzone o podmioty handlowe (wcześniej tylko podmioty i podmioty na dalszym etapie łańcucha dostaw), z wyraźnym celem -umożliwienie przygotowania rocznych planów kontroli. Kluczowa zmiana dotyczy zakresu danych: zamiast imienia i nazwiska albo nazwy oraz adresu podano numer EORI. Zestawienie trafia do organów centralnych do 15. dnia miesiąca po kwartale.

Wniosek dla firm: identyfikacja do kontroli będzie się odbywać przez dane celne i EORI. Jeżeli firma importuje produkty z załącznika I, jest już widoczna dla organu właściwego, niezależnie od tego, czy zarejestrowała się w TRACES/systemie informacyjnym.

10. Rozdział 6: sankcje -przebudowa od podstaw

10.1. Co zniknęło

Wersja kwietniowa otwierała rozdział autorskim katalogiem dziewięciu sankcji: grzywna, administracyjna kara pieniężna, czasowy zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne, zakaz prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie obrotu odnośnymi towarami, czasowy zakaz korzystania z dotacji i wsparcia publicznego, czasowy zakaz wprowadzania do obrotu, zakaz stosowania uproszczonej należytej staranności, przepadek towarów oraz przepadek korzyści majątkowej. Do tego dochodził publiczny wykaz podmiotów objętych zakazami, prowadzony przez koordynatora krajowego i publikowany w BIP, oraz nowelizacje Prawa zamówień publicznych (nowa przesłanka wykluczenia w art. 108 ust. 1) i ustawy o finansach publicznych (nowy art. 221b -zakaz dotacji).

Wszystko to wypadło. Wersja lipcowa nie zawiera katalogu sankcji, listy ukaranych ani nowelizacji PZP i ustawy o finansach publicznych.

10.2. Nowa konstrukcja kar administracyjnych

Element	2 kwietnia 2026	17 lipca 2026
Naruszenia „systemowe”	od 500 zł do 6% rocznego obrotu	od 1% do 4% łącznego rocznego obrotu w całej UE
Naruszenia „lżejsze”/informacyjne	od 500 zł do 5% rocznego obrotu	ujęte w tym samym przedziale 1–4%
Naruszenia dokumentacyjne (przechowywanie, przeglądy, publikacja sprawozdania)	od 500 zł do 4% obrotu	do 1% łącznego rocznego obrotu w całej UE
Recydywa (1. powtórzenie)	od 1000 zł do 8% obrotu	4% obrotu; jeżeli korzyść ekonomiczna przekracza 4% -do 1,5× korzyści
Recydywa (2. powtórzenie)	od 1500 zł do 10% obrotu + obligatoryjny zakaz	brak odrębnego poziomu
Brak obrotu w roku poprzednim	wartość lub krotność wartości produktów	do 2× wartości (art. 18), do 1× (art. 19), do 3× przy recydywie
Podstawa obliczenia obrotu	„roczny obrót w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok czynu”	łączny obrót w całej UE w roku obrotowym poprzedzającym decyzję, liczony jak w art. 5 ust. 1 rozporządzenia 139/2004
Zakazy dodatkowe	5 rodzajów, także przy pierwszym naruszeniu kwalifikowanym	tylko 2, wyłącznie przy recydywie: zakaz uproszczonej należytej staranności oraz czasowy zakaz obrotu do 12 miesięcy

Warto zwrócić uwagę na dwie subtelności, które działają przeciwko dużym grupom kapitałowym. Pierwsza: podstawą jest teraz obrót w całej Unii liczony według reguł prawa konkurencji, a nie obrót krajowy -dla spółki z polskim obrotem 20 mln zł, ale należącej do grupy o obrocie unijnym 900 mln zł, konstrukcja ta może radykalnie zmienić wysokość kary. Druga: dolna granica 1% przy naruszeniach systemowych oznacza, że organ nie może zejść poniżej tego poziomu, podczas gdy wersja kwietniowa dopuszczała 500 zł. Dla mikrofirm i małych podmiotów jest to zmiana na niekorzyść, dla dużych -na korzyść, bo górny pułap spadł z 10% do 4%.

Przesłanki wymiaru kary pozostały: waga i okoliczności naruszenia, wysokość osiągniętej korzyści lub uniknionej straty oraz cele prewencyjne i dyscyplinujące. Odstąpienie od kary lub poprzestanie na pouczeniu ocenia się na zasadach ogólnych z art. 189f KPA -to praktycznie najważniejszy przepis dla firm, które same wykryją i naprawią nieprawidłowość.

10.3. Odpowiedzialność karna i podmioty zbiorowe

Art. 17 wersji lipcowej utrzymuje katalog przestępstw (wprowadzenie do obrotu lub wywóz wbrew art. 4 ust. 4 rozporządzenia; brak jednorazowej uproszczonej deklaracji lub identyfikatora; brak informacji z art. 5 ust. 3; brak rejestracji w systemie informacyjnym; obrót przy ryzyku innym niż znikome), ale zagrożenie ogranicza do grzywny. Usunięto z ustawy obligatoryjny przepadek towarów i korzyści orzekany przez sąd, zakaz prowadzenia działalności przy recydywie w ciągu 5 lat oraz podanie wyroku do publicznej wiadomości. Uzasadnienie wyjaśnia, że wystarczają art. 44 § 6 Kodeksu karnego oraz przepisy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych.

W ustawie o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych zmiany również przeprojektowano:

• nowy art. 7c: kara pieniężna od 4% do 6% łącznego rocznego obrotu w całej UE (wersja kwietniowa: od 4% do 10% obrotu w roku popełnienia czynu), a przy braku obrotu -do 4× wartości produktów;
• nowy art. 8 ust. 1 pkt 1a: przepadek odnośnych towarów i produktów objętych czynem (wypełnienie luki, bo dotychczas przepadek dotyczył tylko przedmiotów pochodzących z czynu lub służących do jego popełnienia);
• nowy art. 40a: sąd powiadamia Komisję Europejską o prawomocnych wyrokach w terminie 30 dni. To istotne, bo w wersji kwietniowej obowiązek powiadamiania KE o wszystkich prawomocnych orzeczeniach sankcyjnych ciążył na organach właściwych (art. 20). W wersji lipcowej analogicznego przepisu dla decyzji administracyjnych nie ma -obowiązek notyfikacyjny z art. 25 ust. 4 rozporządzenia realizowany jest wobec kar sądowych i, w odniesieniu do środków tymczasowych, przez art. 12 ust. 15.

11. Rozdział 7: zmiany w innych ustawach -z jedenastu do ośmiu

Wersja kwietniowa nowelizowała 11 ustaw, lipcowa -8. Wypadły: ustawa o finansach publicznych, Prawo zamówień publicznych oraz ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej. Usunięto także dodawane wcześniej „przepisy o współpracy z jednostkami organizacyjnymi uczestniczącymi w realizacji zadań EUDR” (w ustawie o IOŚ, o jakości handlowej i o Inspekcji Weterynaryjnej) oraz nowe przesłanki z art. 39 ustawy o jakości handlowej i art. 31 ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej -co jest konsekwencją wyłączenia art. 39 w art. 9 projektu.

Zmiany merytoryczne, na które warto zwrócić uwagę:

• Ustawa o lasach: wersja lipcowa uchyla art. 66b–66e oraz art. 66i (wcześniej tylko 66b–66e). To domknięcie wygaszania krajowego reżimu EUTR-owego, z odroczeniem na 1 stycznia 2030 r.
• ARiMR: agencja może zostać wyznaczona jako upoważniony przedstawiciel w rozumieniu art. 2 pkt 22 rozporządzenia (wcześniej ogólnie „do realizacji zadań i obowiązków upoważnionego przedstawiciela”).
• System identyfikacji i rejestracji zwierząt: upoważnienie ARiMR zawężono do bydła urodzonego w Polsce, w siedzibie stada upoważniającego posiadacza. Dodano natomiast, że ARiMR umożliwia pobranie informacji o złożonych deklaracjach nie tylko posiadaczom zwierząt, ale i rzeźniom -to praktyczne rozwiązanie dla łańcucha wołowiny.
• Plan Strategiczny WPR: mechanizm dla soi utrzymany; ARiMR składa DDS lub deklarację wyłącznie wtedy, gdy zadeklarowane uprawy nie znajdują się na terenie wylesionym. Wejście w życie: 15 marca 2027 r.
• Ubytek istotny: wersja kwietniowa zawierała przepis przejściowy (art. 37), w którym ARiMR składała oświadczenia dla bydła przebywającego w siedzibie stada w okresie od 29 czerwca 2023 r. do 30 grudnia 2026 r. Wersja lipcowa tego przepisu nie zawiera. Dla sektora wołowiny oznacza to konieczność samodzielnego zorganizowania dokumentacji dla zwierząt z okresu przejściowego.
• Utrzymane: 5-letnie działanie starego reżimu dla drewna wyprodukowanego przed 29 czerwca 2023 r. -Inspekcja Ochrony Środowiska wykonuje zadania EUTR-owe do 31 grudnia 2029 r.

12. Rozdział 8: pieniądze, czyli najlepszy wskaźnik intensywności kontroli

Limit wydatków budżetu państwa na lata 2027–2036 spadł z 1 109 804 313,98 zł do 1 017 566 065 zł, czyli o 92 238 248,98 zł (około 8,3%).

Obszar	2 kwietnia 2026	17 lipca 2026	Różnica
Inspekcja Ochrony Środowiska (GIOŚ + WIOŚ)	194 845 447,55 zł	96 130 775 zł	−98,7 mln zł
Inspekcja Jakości Handlowej (GIJHARS + WIJHARS)	174 724 160,90 zł	178 152 715 zł	+3,4 mln zł
Inspekcja Weterynaryjna (GIW + PIW)	663 463 397,51 zł	666 403 037 zł	+2,9 mln zł
ARiMR	12 848 717,19 zł	12 848 717 zł	bez zmian
KAS	61 196 911,00 zł	61 196 911 zł	bez zmian
Ministerstwo Klimatu i Środowiska	2 725 679,83 zł	2 833 910 zł	+0,1 mln zł
Razem	1 109 804 313,98 zł	1 017 566 065 zł	−92,2 mln zł

Dwie obserwacje. Pierwsza: ciężar kontroli EUDR w Polsce spoczywa na weterynarii -666,4 mln zł, czyli około 65% całego budżetu wdrożenia, mimo że to bydło jest towarem o najbardziej krajowym łańcuchu. Druga: obniżenie budżetu IOŚ o niemal 99 mln zł jest sygnałem dla sektora drewna i kauczuku -planowana skala kontroli została zredukowana, ale wraz z nią zmniejszają się zasoby na obsługę pytań i wsparcie podmiotów. Mniej kontroli nie oznacza mniejszego ryzyka: przy mniejszej liczbie kontroli rośnie znaczenie kryteriów ryzyka i danych celnych jako sposobu typowania.

Zmieniono także mechanizm korygujący. Wersja kwietniowa przewidywała ogólne „ograniczenie kosztów administracyjnych” i zbiorczą listę organów monitorujących. Wersja lipcowa wprowadza konkretną regułę: jeżeli po pierwszym półroczu wydatki przekroczą 65% limitu rocznego, środki na drugie półrocze obniża się o kwotę przekroczenia. Wskazano też organ monitorujący dla każdej pozycji: minister klimatu (GIOŚ), wojewodowie (WIOŚ, PIW, WIJHARS), minister rolnictwa (GIW), minister rynków rolnych (GIJHARS), minister rozwoju wsi (ARiMR), minister finansów (KAS) i minister środowiska (MKiŚ). Limity rozpisano również na części budżetowe (41 -Środowisko, 51 -Klimat, 32 -Rolnictwo, 33 -Rozwój wsi, 35 -Rynki rolne, 19 -Budżet, 85 -Województwa).

Wejście w życie pozostaje takie samo -14 dni od ogłoszenia, z wyjątkami: przepisy o zakresie danych w systemie IRZ i zadaniach ARiMR od 30 grudnia 2026 r., zmiany w ustawie o Planie Strategicznym WPR od 15 marca 2027 r., a uchylenie krajowych przepisów EUTR-owych od 1 stycznia 2030 r.

13. Co nadal budzi wątpliwości

1. Brak realnej ścieżki interpretacyjnej. Przepis wyłączający art. 34 Prawa przedsiębiorców zniknął, ale stanowisko resortu się nie zmieniło. Firmy zostają z własną analizą i ewentualnymi wystąpieniami do inspekcji o stanowisko niewiążące.
2. Ostateczność decyzji kosztowych. Zarówno koszty kontroli, jak i koszty przechowania zajętego towaru ustalane są decyzją ostateczną -bez toku instancji, z dostępem wyłącznie do sądu administracyjnego.
3. Dolny próg 1% obrotu. Przy naruszeniach systemowych organ nie ma możliwości nałożenia kary symbolicznej. Dla małych podmiotów, które prowadzą działalność w łańcuchu drewna czy kawy, taki próg może być bardziej dolegliwy niż dawne 5–6% z dolną granicą 500 zł.
4. Obrót unijny jako podstawa. Odesłanie do art. 5 ust. 1 rozporządzenia 139/2004 oznacza konieczność liczenia obrotu grupowo. W praktyce spór o wysokość kary będzie sporem o konsolidację.
5. Vacatio legis 14 dni przy jednoczesnym obowiązku ustanowienia pierwszych planów kontroli w 60 dni od wejścia w życie. Firmy realnie dowiedzą się o kryteriach ryzyka już po rozpoczęciu ich stosowania.
6. Wyłączenie art. 47 i 55a Prawa przedsiębiorców osłabia gwarancje planowania kontroli i ochrony przed powtórną kontrolą tego samego zakresu.
7. Luka po przepisie przejściowym dla bydła z okresu 29 czerwca 2023 – 30 grudnia 2026 r., którego wersja lipcowa nie zawiera.
8. Zakres notyfikacji do Komisji dla decyzji administracyjnych nakładających kary nie jest już wyraźnie uregulowany -pozostaje art. 40a dla wyroków i art. 12 ust. 15 dla środków tymczasowych.

14. Wykaz zmian w akcie -zestawienie kontrolne

Nr	Obszar	Wersja z 2 kwietnia 2026	Wersja z 17 lipca 2026	Kierunek
1	Definicje ustawowe	18 pozycji	14 pozycji	↓ zawężenie
2	Numer DDS w ofertach i dokumentach	obowiązek (art. 3)	brak	✅ korzystna
3	Interpretacje indywidualne	wyłączenie ustawowe (art. 4)	brak przepisu, stanowisko w uzasadnieniu	↔ neutralna
4	Właściwość dla bydła	z bydłem karmionym odnośnymi produktami	bydło i produkty z bydła	✅ upraszczająca
5	Lista zadań koordynatora	6 zadań, w tym prowadzenie listy	5 zadań	↓
6	Elementy planu kontroli	„w szczególności” art. 16 ust. 5	katalog zamknięty	✅
7	Ochrona zgłaszających zastrzeżenia	odesłanie do ustawy o sygnalistach	własny mechanizm ochrony tożsamości	↔
8	Procedura kontroli	całe rozdziały ustaw sektorowych; brak limitu czasu	wskazane przepisy; wyłączenie art. 47 i 55a PP; limit czasu przywrócony	⚠️ mieszana
9	Dostęp do danych celnych	zgłoszenie celne i inne dokumenty	4 zamknięte kategorie danych	✅
10	Koszty kontroli	2 ustępy, brak stawek	13 ustępów, stawki, tryb, 5-letnie przedawnienie	⚠️ przewidywalna, ale wyższa świadomość kosztu
11	Publikacja decyzji o środku tymczasowym	BIP, 3 miesiące, fikcja doręczenia	e-Doręczenia, bez BIP	✅ korzystna
12	Przechowanie zajętego towaru	koszty zawsze po stronie podmiotu	brak kosztów przy uchyleniu decyzji; tryb i przedawnienie	✅
13	Utylizacja jako działanie naprawcze	obligatoryjna w danym przypadku	fakultatywna i zawężona	✅
14	Natychmiastowa wykonalność decyzji naprawczej	tak	brak przepisu	✅
15	Odmowa zgłoszenia celnego	bezwarunkowa	z uwzględnieniem wyjątków rozporządzenia	✅
16	Single Window	brak	wprost dopuszczone	✅
17	Zestawienie KAS	podmioty i podmioty downstream; dane adresowe	+ podmioty handlowe; numer EORI	↔
18	Katalog sankcji	9 rodzajów	brak katalogu	✅
19	Wysokość AKP	500 zł – 5%/6%/8%/10%	1–4% i do 1% obrotu unijnego	⚠️ mieszana
20	Zakazy dodatkowe	5, także poza recydywą	2, tylko przy recydywie	✅
21	Publiczna lista ukaranych	tak, w BIP	brak	✅ korzystna
22	Wykluczenie z zamówień publicznych	nowelizacja PZP	brak	✅
23	Zakaz dotacji	nowelizacja ustawy o finansach publicznych	brak	✅
24	Sankcje karne	grzywna + przepadek + zakazy + publikacja wyroku	grzywna	✅
25	Podmioty zbiorowe	4–10% obrotu	4–6% obrotu unijnego + przepadek + notyfikacja KE przez sąd	⚠️ mieszana
26	Liczba nowelizowanych ustaw	11	8	↓
27	Uchylenie art. 66i ustawy o lasach	brak	tak	↔
28	Przepis przejściowy ARiMR dla bydła 2023–2026	tak	brak	⚠️ luka
29	Dostęp rzeźni do danych o DDS	brak	tak	✅
30	Limit wydatków 2027–2036	1 109 804 313,98 zł	1 017 566 065 zł	↓ −92,2 mln zł
31	Mechanizm korygujący	ogólny	próg 65% po I półroczu, organy per limit	✅
32	Wejście w życie	14 dni + 3 wyjątki	14 dni + 3 wyjątki (zmieniony zakres)	↔

15. Co zrobić w najbliższych tygodniach

1. Zaktualizuj mapę ról w łańcuchu: podmiot, podmiot na dalszym etapie łańcucha dostaw, podmiot handlowy, mikropodmiot pierwotny. Od roli zależy zarówno obowiązek DDS, jak i wysokość kary.
2. Zweryfikuj, czy jesteś widoczny przez EORI. Jeżeli importujesz produkty z załącznika I, organ ma dane z KAS przed pierwszą kontrolą.
3. Wstrzymaj projekty IT budowane wokół numeru DDS w ofertach -obowiązek zniknął. Przekieruj zasoby na gromadzenie i archiwizację numerów referencyjnych od dostawców (5 lat) oraz na system należytej staranności z art. 12.
4. Wpisz koszty kontroli do budżetu ryzyka: kilometrówka, 45,99 zł za godzinę pracy inspektora, koszty rzeczywiste badań laboratoryjnych. Przy sporze o gatunek lub pochodzenie drewna to realna pozycja.
5. Przygotuj adres do doręczeń elektronicznych. Decyzja o zajęciu towaru przychodzi w 24 godziny i jest natychmiast wykonalna; 3 dni robocze (72 godziny dla produktów łatwo psujących się i bydła żywego) to cały czas na reakcję.
6. Udokumentuj analizę własną. Wobec braku interpretacji indywidualnych to jedyny dowód dobrej wiary -rejestr decyzji interpretacyjnych, macierz ryzyka dostawców, protokoły przeglądu systemu należytej staranności.
7. Sprawdź bydło z okresu przejściowego (29 czerwca 2023 – 30 grudnia 2026 r.), jeżeli działasz w łańcuchu wołowiny -wersja lipcowa nie zawiera już przepisu przejściowego o zbiorczym składaniu deklaracji przez ARiMR.
8. Zgłoś uwagi, póki trwa etap uzgodnień. Tempo procedowania (5-dniowe terminy) oznacza, że okno na wpływ na treść ustawy jest liczone w dniach, nie miesiącach.