W ostatnich tygodniach skrzynki mailowe zespołu Verigreen zasypywane są prośbami o interpretacje. Dostajemy od Was dziesiątki zapytań: „Czy EUDR zostało odwołane?”, „Co z systemem informatycznym?”, „Czy muszę mapować każdą działkę?”. Niepewność na rynku była ogromna, ale wreszcie mamy konkrety.
Mamy przed sobą dokument, na który czekała cała branża drzewna, spożywcza i logistyczna w Europie. Dokument Rady Unii Europejskiej nr 16708/25 z dnia 10 grudnia 2025 r., stanowiący wynik negocjacji trójstronnych, wprowadza szereg fundamentalnych zmian do rozporządzenia (UE) 2023/1115 (EUDR).
Pamiętajcie, że nie jest to jeszcze prawo ale stanowisko nad, którym Parlament Europejski będzie głosował 17 grudnia 2025 i musi być jeszcze opublikowane przed 30 grudnia 2025 aby weszło w życie.
To nie jest zwykła kosmetyka. To systemowa korekta, która ma na celu uratowanie konkurencyjności europejskich firm przy jednoczesnym zachowaniu ducha walki z wylesianiem. W tym artykule przeprowadzimy Was krok po kroku przez nowe przepisy, wyjaśnimy definicje „mikropodmiotu pierwotnego” oraz „operatora niższego szczebla” i – co najważniejsze – podpowiemy, jak strategicznie wykorzystać dodatkowy czas.
Przygotujcie kawę (oczywiście deforestation-free), bo wchodzimy w szczegóły.
EUDR odroczenie. Kalendarz Wdrożenia – Zyskujemy Czas, Ale Nie Możemy Go Zmarnować
Najbardziej palącą kwestią dla każdego managera łańcucha dostaw jest pytanie: „Kiedy?”. Oryginalne terminy spędzały sen z powiek, zwłaszcza w obliczu problemów z gotowością systemu informatycznego UE. Nowe porozumienie przynosi oficjalne odroczenie.
1. 12 miesięcy oddechu dla dużych graczy
Zgodnie z nowym brzmieniem artykułu 38 ust. 2, data rozpoczęcia stosowania kluczowych artykułów rozporządzenia (obowiązki operatorów, due diligence, system kontroli) została przesunięta o 12 miesięcy. Nowa data graniczna to 30 grudnia 2026 r..
Co to oznacza w praktyce? Dla dużych przedsiębiorstw, traderów i operatorów, którzy nie kwalifikują się jako MŚP, rok 2026 nie jest rokiem „wakacji od EUDR”. Jest to rok na testowanie systemów API, integrację z dostawcami i – co kluczowe – na „przećwiczenie” procesów zbierania danych bez ryzyka sankcji karnych. Ustawodawca wprost przyznaje w motywie 12b, że przesunięcie jest konieczne, aby pozwolić państwom trzecim i operatorom na „pełne przygotowanie” i ustanowienie systemów należytej staranności.
2. Specjalny kalendarz dla MŚP
Jeszcze więcej czasu zyskują mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa. Dla podmiotów, które zostały założone jako takie do 31 grudnia 2024 r., przepisy będą miały zastosowanie dopiero od 30 czerwca 2027 r..
Ważne zastrzeżenie: Przedłużenie to nie dotyczy produktów objętych dotychczasowym rozporządzeniem EUTR (rozporządzenie w sprawie drewna). Jeśli handlujesz drewnem i produktami drzewnymi, które już teraz podlegają kontroli, nie możesz liczyć na taryfę ulgową w zakresie legalności pozyskania surowca. EUTR zostanie formalnie uchylony dopiero 30 grudnia 2026 r., aby zachować ciągłość prawa.
3. Dlaczego przesunięto terminy? Kontekst ma znaczenie
Warto zwrócić uwagę na uzasadnienie tych zmian, które znajduje się w preambule dokumentu. Rada UE powołuje się na dwa kluczowe czynniki:
- Raport Mario Draghiego: Słynny już raport „The future of European competitiveness” z 2024 roku wskazał, że złożoność przepisów dusi unijny biznes. UE przyznaje, że musi uprościć procedury, aby firmy mogły konkurować na globalnym rynku.
- Niewydolność systemu IT: To rzadki moment szczerości w legislacji UE. W motywie 2 czytamy, że prognozy dotyczące liczby operacji w systemie informacyjnym doprowadziły do „znacznego przeszacowania obciążenia systemu”, wskazując na znacznie większy ruch niż przewidywano. Innymi słowy – system mógłby nie wytrzymać naporu milionów oświadczeń DDS składanych każdego dnia.
Rewolucja dla Małych – „Mikropodmiot Pierwotny”
Największą zmianą merytoryczną, która fundamentalnie zmienia architekturę systemu EUDR, jest wprowadzenie nowej podkategorii podmiotów. Dotychczas rolnik uprawiający kawę w Etiopii czy właściciel małego lasu w Polsce był traktowany niemal tak samo rygorystycznie jak wielka korporacja. Nowe przepisy to zmieniają.
Kim jest „Mikropodmiot i mały podmiot pierwotny”?
Nowy Art. 2 pkt 15a definiuje tę grupę jako osoby fizyczne lub mikro/małe przedsiębiorstwa, które:
- są osadzone w kraju sklasyfikowanym jako niskiego ryzyka,
- wprowadzają do obrotu produkty, które sami wyhodowali, zebrali lub pozyskali na swoich działkach.
Co ciekawe, definicja ta obejmuje nawet podmioty, które przekraczają pewne wskaźniki finansowe, o ile ich działalność związana z towarami EUDR mieści się w limitach dla małych firm.
Koniec z biurokracją DDS dla rolnika
To zmiana, o którą walczyły związki rolnicze i leśne w całej Europie. „Mikropodmioty pierwotne” nie będą musiały składać pełnego Oświadczenia o Należytej Staranności (DDS) dla każdej dostawy czy zbioru.
Zamiast tego wprowadzono jednorazową deklarację uproszczoną (Simplified Declaration).
- Rolnik/leśnik składa raz deklarację w systemie.
- Otrzymuje unikalny identyfikator deklaracji.
- Ten identyfikator towarzyszy produktom wprowadzanym na rynek.
Jeśli dane o produkcji są już dostępne w krajowych bazach danych (np. systemy rejestracji zwierząt czy ewidencje gruntów), rolnik może być zwolniony nawet z tego obowiązku, o ile państwo członkowskie udostępni te dane do systemu unijnego.
To co widzimy, to brak możliwości rejestracji rolnika po PESEL (wielu nie posiada numeru NIP, a sprzedając choćby bydło ubojnie wystawiają za niego fakture VAT RR) ale z tym problemem poczekamy zapewne na polską ustawę.
Przełom w geolokalizacji: Adres zamiast Poligonu
Dla wielu małych dostawców wymóg wyznaczania wielopunktowych współrzędnych geograficznych (poligonów) dla każdej działki był barierą nie do przejścia. Dokument 16708/25 wprowadza w Art. 4a ust. 5 rewolucyjne ułatwienie:
„Dla mikropodmiotów i małych podmiotów pierwotnych geolokalizacja (…) może zostać zastąpiona adresem pocztowym wszystkich działek lub adresem pocztowym zakładu, z którego pochodzą odpowiednie towary (…), pod warunkiem że adres pocztowy jednoznacznie odpowiada lokalizacji geograficznej.”.
Interpretacja Verigreen: To gigantyczne ułatwienie logistyczne. Zamiast drogiego mapowania GPS, wystarczy poprawny adres administracyjny. Umożliwia to włączenie do łańcucha dostaw tysięcy małych gospodarstw, które wcześniej były zagrożone wykluczeniem cyfrowym.
Nowa Architektura Łańcucha – „Downstream Operator”
Kolejnym obszarem, gdzie UE poszła na rękę biznesowi, jest środkowa i końcowa część łańcucha dostaw. Do tej pory każdy podmiot przetwarzający towar musiał de facto powtarzać proces due diligence. Prowadziło to do absurdu, w którym fabryka mebli musiała weryfikować legalność drewna, które już zostało zweryfikowane przez tartak.
Nowa kategoria: Operator niższego szczebla (Downstream Operator)
Zdefiniowany w Art. 2 pkt 15b, jest to podmiot (osoba fizyczna lub prawna), który wprowadza na rynek produkty wytworzone z towarów, które zostały już objęte oświadczeniem DDS lub deklaracją uproszczoną.
Uwolnienie od „Kaskady Oświadczeń”
Kluczowa zmiana znajduje się w Art. 5. Operatorzy niższego szczebla (oraz Traderzy) nie muszą ustalać, czy dochowano należytej staranności, ani składać nowych oświadczeń DDS. Ich rola ogranicza się do:
- Rejestracji w systemie (jeśli są dużymi firmami – non-SME).
- Zbierania i przechowywania numerów referencyjnych DDS od swoich dostawców.
- Przekazywania tych numerów dalej w łańcuchu.
Uwaga: Obowiązek zbierania numerów referencyjnych dotyczy przede wszystkim pierwszego operatora niższego szczebla. Celem jest utrzymanie ciągłości śladu (traceability), ale bez zbędnego powielania dokumentacji na każdym etapie.
Kontrola i Nadzór – Kto Będzie Sprawdzany?
Uproszczenia nie oznaczają braku kontroli. Wręcz przeciwnie – system kontroli staje się bardziej celowany. Nowe przepisy wyraźnie wskazują, że duże podmioty (non-SME) będą pod lupą, nawet jeśli są tylko pośrednikami.
Progi kontroli (Art. 16)
Państwa Członkowskie muszą zapewnić minimalny poziom kontroli rocznej. Co ważne, te procenty dotyczą teraz nie tylko operatorów pierwotnych, ale także operatorów niższego szczebla i handlowców niebędących MŚP.
- 9% podmiotów handlujących towarami z krajów wysokiego ryzyka.
- 3% podmiotów handlujących towarami z krajów standardowego ryzyka.
- 1% podmiotów handlujących towarami z krajów niskiego ryzyka.
Oznacza to, że duża sieć handlowa (retailer) sprzedająca kawę czy meble nie może czuć się bezpiecznie tylko dlatego, że jest na końcu łańcucha. Jeśli towar pochodzi z kraju wysokiego ryzyka, prawdopodobieństwo kontroli jest bardzo wysokie (prawie co dziesiąty podmiot będzie sprawdzany co roku).
Odpowiedzialność w przypadku „Uzasadnionych Obaw”
To krytyczny punkt dla działów Compliance. Mimo że operatorzy niższego szczebla są zwolnieni z rutynowego Due Diligence, Art. 5 ust. 8 nakłada na nich obowiązek działania w sytuacji kryzysowej. Jeśli duży operator (non-SME) uzyska informację lub „uzasadnioną obawę” (np. raport NGO, doniesienie medialne), że produkt może być niezgodny z przepisami, musi natychmiast:
- Poinformować organy właściwe.
- Zweryfikować, czy należyta staranność została dochowana.
Oznacza to, że nie można „zapomnieć” o procedurach. Musisz mieć gotowy plan awaryjny na wypadek wykrycia nieprawidłowości w Twoim łańcuchu dostaw.
Interpretacja Verigreen – Co to oznacza dla Twojego biznesu?
Jako eksperci Verigreen, na co dzień wdrażający procedury EUDR w polskich i międzynarodowych firmach, widzimy w tym projekcie kilka kluczowych implikacji strategicznych. Poniżej nasza autorska analiza.
1. Zmiana wektora odpowiedzialności
System przesuwa ciężar biurokratyczny na początek łańcucha (operatorzy pierwotni – choć tu mamy uproszczenia dla małych) oraz na największych graczy, którzy mają zasoby IT. Środek łańcucha (przetwórcy, mniejsi handlowcy) zyskuje oddech. Jeśli jesteś producentem mebli kupującym tarcicę z tartaku – Twoje życie właśnie stało się prostsze, pod warunkiem, że Twój dostawca jest rzetelny.
2. Dane nadal są walutą
Mimo że nie musisz składać DDS na każdym etapie, musisz posiadać numer referencyjny (lub identyfikator deklaracji) powiązany z towarem. Bez tego numeru towar jest „toksyczny” – nie możesz go legalnie sprzedać ani wyeksportować. Zarządzanie przepływem tych numerów w systemach ERP (SAP, Oracle, Comarch) staje się kluczowym wyzwaniem IT na najbliższy rok.
3. Niebezpieczeństwo „uśpienia czujności”
Roczne odroczenie to pułapka. Wiele firm może pomyśleć: „Mam czas, wrócę do tematu w 2026”. To błąd.
- Dostawcy spoza UE: Oni też dostali czas, ale proces mapowania plantacji w Brazylii czy Indonezji trwa latami. Musisz już teraz wymagać od nich danych.
- Systemy IT: Wdrożenie modułu śledzenia partii towaru (batch tracking) to projekt na 6-12 miesięcy. Jeśli zaczniesz w połowie 2026, nie zdążysz na testy.
4. Przegląd w 2026 r. – furtka do dalszych zmian?
Dokument nakłada na Komisję obowiązek przedstawienia raportu do 30 kwietnia 2026 r.. Raport ten ma ocenić obciążenia administracyjne. Jest to sygnał, że UE jest otwarta na dalsze łagodzenie przepisów, jeśli okażą się one nieżyciowe. Warto monitorować ten proces – być może pojawią się kolejne uproszczenia (lub zaostrzenia, jeśli wylesianie przyspieszy).
FAQ – Odpowiedzi na Wasze najczęstsze pytania
W oparciu o nowy dokument 16708/25 przygotowaliśmy odpowiedzi na pytania, które najczęściej pojawiają się w naszej skrzynce.
P: Czy jeśli jestem małą stolarnią, muszę składać oświadczenia DDS? O: Jeśli jesteś „operatorem niższego szczebla” (czyli kupujesz drewno już wprowadzone na rynek UE) i spełniasz definicję MŚP, Twoje obowiązki są minimalne. Nie składasz DDS. Musisz jedynie prowadzić ewidencję dostawców i odbiorców oraz dbać o to, by kupowany towar miał numery referencyjne.
P: Czy odroczenie dotyczy też drewna, które sprowadzam z Ukrainy? O: Tak, dotyczy wszystkich towarów objętych EUDR. Jednak pamiętaj, że do końca 2026 roku nadal obowiązuje rozporządzenie EUTR. Musisz weryfikować legalność pozyskania drewna zgodnie ze starymi zasadami, które nadal są rygorystyczne w kwestii legalności.
P: Co z systemem informatycznym TRACES/EUDR? Czy on w ogóle działa? O: Dokument przyznaje, że system miał problemy z wydajnością. Przesunięcie terminu ma dać czas na jego rozbudowę. Na chwilę obecną system działa. Jedyne co widzimy to wolny czas reakcji obsługi np. w bazie testowej by uzyskać klucz API.
P: Czy „adres pocztowy” zamiast GPS dotyczy wszystkich? O: Nie! To ułatwienie dotyczy wyłącznie mikro i małych podmiotów pierwotnych (rolników, właścicieli lasów) i tylko w przypadku, gdy działają w kraju niskiego ryzyka. Duże plantacje oraz podmioty w krajach wysokiego ryzyka nadal muszą dostarczać precyzyjne dane geolokalizacyjne (poligony).
Co dalej
Dokument z 10 grudnia 2025 r. to dowód na to, że głos biznesu jest słyszalny w Brukseli. Proponowane zmiany przekształcają EUDR z biurokratycznego koszmaru w system, który ma szansę zadziałać w praktyce.
Najważniejsze wnioski:
- Mamy dodatkowe 12 miesięcy na przygotowanie (start: grudzień 2026).
- Mali rolnicy i leśnicy dostali ogromne ułatwienia (jednorazowa deklaracja, brak konieczności rysowania map).
- Środek łańcucha dostaw został uwolniony od powielania dokumentacji.
- Nacisk kontrolny przesuwa się na duże firmy i towary wysokiego ryzyka.
Pamiętajcie jednak: Odroczenie to nie odwołanie. Cel regulacji pozostaje niezmienny – rynek UE ma być wolny od wylesiania. Firmy, które wykorzystają ten dodatkowy rok na zbudowanie transparentnych łańcuchów dostaw i wdrożenie nowoczesnych narzędzi IT, zyskają ogromną przewagę konkurencyjną nad tymi, którzy „prześpią” ten czas.
Zmieniają się reguły gry, ale gra toczy się dalej.
Potrzebujesz pomocy w interpretacji nowych przepisów?
W Verigreen nie tylko śledzimy zmiany w prawie – my pomagamy firmom przekuć je w bezpieczne procesy biznesowe. Niezależnie od tego, czy jesteś importerem kawy, producentem mebli czy siecią handlową, nasz zespół pomoże Ci przygotować się do EUDR 2.0.
Nie czekaj na grudzień 2026. Audyt łańcucha dostaw i wdrożenie procedur Due Diligence zajmuje miesiące. Skontaktuj się z nami już dziś i sprawdź, czy Twoja firma jest gotowa na nową rzeczywistość.
→ Czytaj pełny przewodnik EUDR – kompletne informacje o rozporządzeniu o wylesianiu dla firm.
n
Komentarze są zablokowane