Europejskie przedsiębiorstwa wstrzymują oddech. Za niespełna dwa tygodnie, podczas sesji plenarnej Parlamentu Europejskiego (16 grudnia 2025 r.), nastąpi moment prawdy dla kluczowego elementu Zielonego Ładu – Rozporządzenia UE w sprawie produktów niepowodujących wylesiania (EUDR). Po miesiącach politycznych negocjacji trójstronnych (trilogów), które zaowocowały prowizorycznym porozumieniem o rocznym odroczeniu i uproszczeniu przepisów, polski i europejski biznes staje w obliczu skrajnie krótkiego okna czasowego, które zdecyduje o wiążących terminach compliance.
Obecny stan rzeczy, choć uspokajający dla części rynku, jest z prawnego punktu widzenia delikatny i wysoce ryzykowny. Od ogłoszenia politycznej woli odroczenia, firmy zmagają się z dylematem: czy ufać politycznym deklaracjom i spowolnić przygotowania, czy też bazować na wciąż formalnie obowiązujących, pierwotnych terminach. Jak wskazuje analiza prawna i rynkowa, to drugie podejście jest jedynym odpowiedzialnym w świetle nadchodzącego, decydującego głosowania.
Geneza i Stawka Czasu: Dlaczego Odroczenie Jest Krytyczne?
EUDR, przyjęte przez Parlament w kwietniu 2023 r., jest globalnym precedensem. Wprowadza obowiązek udowodnienia, że produkty wprowadzane na rynek UE (m.in. kakao, kawa, olej palmowy, soja, drewno, kauczuk i produkty bydlęce) nie przyczyniły się do wylesiania lub degradacji lasów po 31 grudnia 2020 r. Ambitny cel – walka z wylesianiem, za które konsumpcja UE odpowiada za około 10% – napotkał jednak na twarde realia implementacji.
Pierwotne Terminy a Konieczność Zmiany:
Zgodnie z pierwotnym Rozporządzeniem (UE) 2023/1115, duże podmioty miały rozpocząć stosowanie przepisów pod koniec 2024 roku. Szybko okazało się, że skomplikowane wymogi geolokalizacji, identyfikowalności i konieczność budowy europejskiego systemu informatycznego do składania elektronicznych oświadczeń należytej staranności, są nierealne do osiągnięcia w tak krótkim czasie.
Stąd polityczna wola kompromisu:
- Prowizoryczne Odroczenie: Ustalenie terminu wdrożenia dla dużych podmiotów na 30 grudnia 2026 r.
- Wydłużony Okres dla MŚP: Ustalenie terminu dla mikro i małych przedsiębiorstw na 30 czerwca 2027 r.
To odroczenie ma pozwolić na niezbędne testy i wdrożenia na poziomie unijnym i firmowym, dając czas na uniknięcie chaosu operacyjnego. Cała ta struktura opóźnienia zależy jednak od sukcesu głosowania za kilkanaście dni.
Analiza Ryzyka Prawnego: Czy Odroczenie Jest „Legalną Fikcją„?
Największe ryzyko prawne, z którym mierzą się obecnie firmy, można określić mianem „legalnej fikcji”. Na dzień dzisiejszy (4 grudnia 2025 r.) w świetle prawa, które nie uległo jeszcze formalnej zmianie, obowiązują pierwotne, szybsze terminy.
Ryzyko A: Decydujące Głosowanie 16 Grudnia 2025 r.
Jeśli Parlament Europejski nie przyjmie w głosowaniu treści prowizorycznego porozumienia (np. z przyczyn politycznych, proceduralnych lub z uwagi na zgłaszane poprawki), lub jeśli procedura publikacji w Dzienniku Urzędowym UE ulegnie opóźnieniu i nie zostanie zakończona przed końcem 2025 roku, całe porozumienie o opóźnieniu nie wejdzie w życie.
Konsekwencja: Wówczas, z mocy prawa, dużych operatorów obowiązywać będą pierwotne terminy. Może to prowadzić do sytuacji, w której firmy, które liczyły na rok wytchnienia, nagle znajdą się w stanie niezgodności prawnej (non-compliance), narażone na sankcje finansowe i wizerunkowe od 1 stycznia 2026 r. w oparciu o wciąż istniejące, niezmienione zapisy.
Ryzyko B: Kwestia Zasady Lex Retro Non Agit
Jeżeli nawet opóźnienie zostanie przegłosowane i opublikowane w Dzienniku, nowa data wejścia w życie będzie obowiązywać od momentu publikacji. W teorii, organy kontrolne mogą próbować zaskarżać naruszenia, które miały miejsce w „okresie przejściowym” – między datą, kiedy przepisy powinny zacząć obowiązywać (według pierwotnego tekstu), a datą wejścia w życie formalnego opóźnienia. Chociaż jest to ryzyko proceduralne, z punktu widzenia prezesów i członków zarządu, odpowiedzialność za zaniedbanie należytej staranności (Due Diligence) z perspektywy pierwotnej daty pozostaje realnym zagrożeniem.
Ryzyko C: Wewnętrzne Standardy Partnerów Biznesowych
Polski biznes jest ściśle zintegrowany z zachodnioeuropejskimi i globalnymi łańcuchami dostaw. Wielkie korporacje (np. z Niemiec, Francji, Holandii), mające własne, zaawansowane polityki ESG i ryzyka reputacyjnego, często nie czekają na ostateczne legislacyjne pieczęcie. Ich wewnętrzne wymogi de-risking (minimalizacji ryzyka) mogły już dawno narzucić podwykonawcom i dostawcom z Polski konieczność dostosowania się do pierwotnego, szybszego harmonogramu. Firma, która opóźniła przygotowania, może zostać cicho wyeliminowana z łańcucha dostaw partnera, zanim Bruksela ogłosi formalną datę.
Uproszczenia: Wygoda Operatorów vs. Konieczność Kontroli
Porozumienie trójstronne wniosło również istotne ułatwienia, które mają zredukować biurokrację, jednocześnie nie osłabiając celu regulacji – eliminacji wylesiania.
1. Zmiana Modelu Odpowiedzialności (First Placer)
Najważniejszą zmianą jest koncentracja odpowiedzialności: obowiązek złożenia oświadczenia należytej staranności ma spoczywać na podmiocie, który jako pierwszy wprowadza dany produkt na rynek Unii Europejskiej (tzw. first placer).
- Implikacje: Redukuje to obciążenia dla handlowców, dystrybutorów i podmiotów wtórnie komercjalizujących produkt.
- Wyzwanie: To gigantyczna koncentracja ryzyka i obowiązków na importerach, pierwszych kupujących i pierwszych producentach z UE. To na nich spoczywa pełny ciężar weryfikacji geolokalizacji oraz systematycznego audytu łańcucha dostaw. Muszą oni natychmiast inwestować w zaawansowane narzędzia cyfrowe do mapowania i monitorowania.
2. Ulgi dla Mikro i Małych Przedsiębiorstw
Przyznano znaczące koncesje dla MŚP, zwłaszcza dla mikro i małych operatorów pierwotnych. W ich przypadku możliwe będzie złożenie jednorazowej, uproszczonej deklaracji. Ma to zapobiec masowemu wykluczaniu małych producentów i dostawców z globalnych łańcuchów dostaw ze względu na nadmierne obciążenia biurokratyczne.
- Ostrzeżenie: Uproszczenie deklaracji nie zwalnia jednak z obowiązku dostarczenia dokładnych i wiarygodnych danych o pochodzeniu. First placer i tak będzie musiał zweryfikować tę deklarację.
3. Wykluczenie Produktów Drukowanych
Z zakresu Rozporządzenia wyłączono produkty drukowane. Choć jest to ulga dla sektora poligraficznego, podstawowe surowce (np. drewno/papier) pozostają w zakresie regulacji, jeśli są wprowadzane na rynek w innej formie.
Perspektywy: Dzień po Głosowaniu – Horyzont 2026/2027
Zakładając, że głosowanie w Parlamencie Europejskim w grudniu 2025 r. przebiegnie pomyślnie, przedsiębiorstwa zyskają realny dodatkowy czas. Powinno to zostać potraktowane jako bezcenna szansa, a nie powód do zaniechania działań.
Zalecenia Strategiczne dla Polskiego Biznesu:
- Audyt Czasu vs. Ryzyka: Uświadomić zarządom, że polityczne odroczenie nie usuwa ryzyka braku dostaw (od partnerów, którzy działają szybciej) ani ryzyka prawnego (jeśli grudniowe głosowanie się nie powiedzie).
- Skupienie na Technologii: Dodatkowy czas musi być przeznaczony na dopracowanie systemów IT. Wymagane jest pełne mapowanie dostaw i zdolność do szybkiego dostarczania oświadczeń geolokalizacyjnych. Opóźnienie dotyczyło systemu unijnego, a nie wewnętrznego przygotowania firmy.
- Proaktywna Weryfikacja Źródeł: Niezależnie od uproszczeń, kluczowym celem EUDR jest weryfikacja pochodzenia surowców (olej palmowy, soja, kawa, kakao, itp.). Firmy muszą nawiązać stałą, cyfrową współpracę z dostawcami, by uzyskać współrzędne geograficzne działek, co jest fundamentem compliance.
- Monitoring Prawny: Konieczne jest bieżące monitorowanie postępów legislacyjnych w Brukseli, a zwłaszcza daty publikacji ostatecznego tekstu w Dzienniku Urzędowym, która formalnie uruchomi nowe terminy.
Podsumowanie
Decyzja Parlamentu Europejskiego w połowie grudnia 2025 r. zadecyduje o kalendarzach operacyjnych europejskiego i polskiego biznesu na najbliższe dwa lata. Porozumienie trójstronne zaoferowało ulgę, ale jednocześnie stworzyło skomplikowaną sytuację prawną, w której firmy muszą równolegle przygotowywać się na dwa potencjalne scenariusze terminowe.
Wyczerpujący charakter Rozporządzenia EUDR wymaga transformacji łańcuchów dostaw. Dla odpowiedzialnego biznesu, opóźnienie staje się okazją do budowy solidnych, w pełni identyfikowalnych i transparentnych modeli operacyjnych, które są odporne na polityczne fluktuacje i przyszłe ryzyko prawne. W tej grze czas jest jedynym, najcenniejszym aktywem, którego nie można marnotrawić.
Oficjalny komunikat po ENVI https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20251201IPR31711/deforestation-law-deal-with-council-to-postpone-and-simplify-measures
nnn→ Czytaj pełny przewodnik EUDR – kompletne informacje o rozporządzeniu o wylesianiu dla firm.
n
Komentarze są zablokowane