Polska ustawa służąca stosowaniu EUDR przeszła przez Komitet do Spraw Europejskich, ale nadal wymaga uzgodnień międzyresortowych. Projekt z 21 września 2026 r. został przekazany do Stałego Komitetu Rady Ministrów pismem z 13 października. Dziewięć dni później wiceprzewodniczący SKRM poprosił Minister Klimatu i Środowiska o pilne rozmowy z resortami finansów i sprawiedliwości w celu ograniczenia rozbieżności przed posiedzeniem Komitetu. To najważniejszy proceduralny wniosek z analizowanego październikowego pakietu UC101.
Równolegle dokumentacja pokazuje, jak po konsultacjach zmienił się sposób projektowania krajowego nadzoru nad EUDR. Część nadmiernych obowiązków usunięto, przebudowano sankcje i doprecyzowano zasady postępowania z towarem. Nadal otwarte pozostają jednak pytania o finansowanie administracji, praktyczne wsparcie przedsiębiorców i spójność odpowiedzialności przewidywanej w UC101 oraz równoległym projekcie UC148. Te kwestie stały się również przedmiotem uzupełniającego stanowiska VeriGreen z 20 października 2026 r.
UC101 przed SKRM: co potwierdzają dokumenty z października?
Dla prawidłowej oceny prac trzeba odróżnić datę projektu od dat pism przewodnich i opinii. Tekst ustawy skierowany do SKRM jest datowany na 21 września 2026 r. Pismo przekazujące go do Komitetu pochodzi z 13 października i potwierdza, że KSE przyjął projekt w trybie obiegowym, po potwierdzeniu 5 października, wraz z protokołem rozbieżności obejmującym uwagi Ministra Finansów i Gospodarki oraz Ministra Sprawiedliwości.
Przyjęcie przez KSE nie oznaczało zatem rozstrzygnięcia wszystkich sporów. Co więcej, po zamknięciu uzgodnień na tym etapie MFiG zgłosił dalsze formalne uwagi, które włączono do protokołu przedstawianego SKRM. Uzupełniono również dokumentację finansową o załącznik dotyczący dochodów budżetu państwa i samorządów związanych z nowymi etatami w KAS i Ministerstwie Finansów.
Pismo z 22 października jest kolejnym elementem tej sekwencji. Wiceprzewodniczący SKRM, Karol Grzybowski, zwrócił się do Pauliny Hennig-Kloski o dodatkowe uzgodnienia z oboma resortami oraz przekazanie informacji o ich wynikach. Dokument nie zmienia przepisów i nie zawiera decyzji o wycofaniu projektu. Pokazuje natomiast, że przed posiedzeniem Komitetu oczekuje się ograniczenia kwestii spornych.
Nie ma więc podstaw, aby na jego podstawie ogłaszać „zablokowanie ustawy”. Nie można też przedstawiać projektu jako uzgodnionego i gotowego do stosowania. Analizowane dokumenty opisują nadal etap prac rządowych, a nie obowiązującą ustawę.
Co rzeczywiście zmieniło się od wcześniejszych wersji?
W poprzednich publikacjach VeriGreen analizowaliśmy przejście od wersji kwietniowej i lipcowej do projektu z 26 sierpnia, opublikowanego 3 września. To wtedy opisywaliśmy m.in. usunięcie minimalnej administracyjnej kary 1% obrotu oraz rozszerzenie okoliczności uwzględnianych przy wymiarze sankcji. Nie należy przedstawiać tych korekt jako nowości wynikających dopiero z październikowych dokumentów.
Obecny pakiet pozwala natomiast wyraźniej zobaczyć rezultat konsultacji i sposób uzasadniania przyjętych rozwiązań. Ministerialna tabela potwierdza usunięcie pierwotnego art. 3, który nakładał dodatkowe obowiązki dotyczące numerów DDS w ofertach i dokumentach handlowych. Postulat jego wykreślenia zgłaszały m.in. VeriGreen, organizacje branży spożywczej, drzewnej i meblarskiej oraz przedstawiciele innych sektorów.
Istotnym elementem dokumentacji jest również opinia o zgodności z prawem UE. Trzeba jednak pamiętać, że załączona opinia pochodzi z 29 kwietnia i odnosi się do wcześniejszego projektu. Wskazywała ona, że obowiązek umieszczania numerów DDS w każdej ofercie wykracza poza EUDR, a jego zastosowanie do określonych modeli sprzedaży internetowej wymaga oceny w świetle zasady państwa pochodzenia. Nie jest to nowy zarzut wobec wrześniowego tekstu, lecz dokument wyjaśniający historię usuniętego rozwiązania.
Podobnie opinia Rady Legislacyjnej z 24 kwietnia dotyczy projektu z 2 kwietnia. Rada pozytywnie oceniła kierunek prac, jednocześnie wskazując m.in. na niedostateczną precyzję przepisów i brak odpowiednio ukształtowanego wsparcia dla przedsiębiorców. Odpowiedź MKiŚ z 31 sierpnia przedstawia sposób odniesienia się do tych uwag. Data dołączenia opinii do kolejnego pakietu nie czyni z niej opinii o nowej wersji ustawy.
Dane celne i przepadek: mniej automatyzmu, większa precyzja
W projekcie z 21 września znaczenie mają doprecyzowania dotyczące wymiany danych między KAS i inspekcjami. Artykuły 11 i 17 odwołują się do numeru EORI, rodzaju i ilości produktów, kodów CN, określonych informacji o krajach oraz wartości statystycznej. Informacja o kraju pochodzenia ma być przekazywana wtedy, gdy została podana w zgłoszeniu celnym. Kwartalne zestawienie dotyczy importerów i eksporterów produktów objętych procedurą dopuszczenia do obrotu lub wywozu.
To ważne uporządkowanie. Dane celne służą typowaniu i prowadzeniu kontroli, ale nie powinny być automatycznie utożsamiane z pełnym zestawem informacji wymaganych od każdej kategorii uczestników łańcucha dostaw.
Kolejna korekta dotyczy postępowania z produktem na granicy. W art. 16 ust. 4 i 6 przewidziano możliwość wystąpienia przez organ celny o orzeczenie przepadku zajętego produktu na rzecz Skarbu Państwa. W stanowisku z 20 października VeriGreen wskazał tę zmianę jako odejście od wcześniejszego obowiązku wystąpienia o przepadek. Obecne brzmienie projektu potwierdza fakultatywny charakter tego działania.
Nie oznacza to zniesienia możliwości zajęcia lub przepadku. Ogranicza jednak automatyzm kolejnego kroku po zajęciu produktu. W analizie ryzyka przedsiębiorstwa należy odróżniać odmowę dopuszczenia do obrotu lub wywozu, zajęcie towaru i wystąpienie o jego przepadek – są to różne elementy postępowania.
Kary EUDR: dlaczego samo hasło „do 4% obrotu” nie wystarcza?
Projekt zachowuje kilka odrębnych mechanizmów odpowiedzialności. Artykuł 18 określa przestępstwa zagrożone grzywną. Artykuły 19 i 20 dotyczą administracyjnych kar pieniężnych. Artykuł 24 zmienia natomiast zasady odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za określony czyn zabroniony.
W podstawowym przypadku kara za naruszenia wymienione w art. 19 może wynosić do 4% łącznego rocznego obrotu osiągniętego w całej UE w roku obrotowym poprzedzającym decyzję. Dla naruszeń z art. 20 przewidziano pułap do 1% tak określonego obrotu. Do tej drugiej grupy należą m.in. wskazane uchybienia dotyczące gromadzenia i przechowywania informacji, dokumentowania i przeglądania oceny ryzyka, archiwizacji zmian oraz sprawozdawczości.
Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że dokumentacja jest zagadnieniem mało istotnym. Projekt odróżnia niewykonanie określonego obowiązku dokumentacyjnego od prowadzenia obrotu mimo braku wymaganych informacji. Ten drugi przypadek może być objęty art. 18. Ocena wymaga zatem analizy konkretnego zachowania, roli uczestnika i przepisu, a nie tylko stwierdzenia, że problem miał „formalny” charakter.
Zaostrzenie odpowiedzialności pozostaje również przy ponownym naruszeniu objętym art. 19 ust. 4. W określonym tam rocznym okresie projekt przewiduje karę na poziomie 4% obrotu, a gdy potencjalna korzyść ekonomiczna przekracza tę wartość – do jej półtorakrotności. Dla podmiotów bez obrotu określono odrębne mechanizmy powiązane z wartością produktów.
Z kolei projektowana kara dla podmiotu zbiorowego, gdy podstawę odpowiedzialności stanowi czyn z art. 18, wynosi od 4% do 6% obrotu w UE. Nie jest to dodatkowa kara automatycznie doliczana do każdej sankcji administracyjnej. To odrębny reżim, którego zastosowanie wymaga spełnienia właściwych przesłanek.
Odstąpienie od kary administracyjnej nie jest ogólnym „safe harbour”
Uzasadnienie projektu wyraźnie rozdziela ustalanie wysokości kary od oceny możliwości odstąpienia od jej nałożenia. Projektodawca wskazuje na stosowanie art. 189f KPA, a odpowiedzi na uwagi konsultacyjne potwierdzają, że projekt nie wyłącza tego przepisu.
To ważne dla indywidualnej oceny sprawy. Nie oznacza jednak automatycznego zwolnienia z odpowiedzialności za korzystanie z ARiMR, posiadanie certyfikatu, wdrożenie procedury albo samodzielne zgłoszenie błędu. Nie należy też przenosić administracyjnego mechanizmu odstąpienia od kary na odrębne zasady odpowiedzialności karnej. Na to rozróżnienie zwracamy uwagę w stanowisku VeriGreen z 20 października.
Prawidłowo działający system zgodności powinien umożliwiać wykazanie, co firma rzeczywiście zrobiła: jakie informacje otrzymała, jak je oceniła i jak zareagowała na niezgodność. Sama obecność procedury w dokumentacji nie przesądza o wyniku postępowania.
UC101 i UC148 trzeba analizować łącznie
Najważniejsze uzupełnienie perspektywy dotyczy powiązania UC101 z projektem UC148, służącym wdrożeniu dyrektywy 2024/1203 w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne. Dokumentacja rządowa UC148 przewiduje kryminalizację określonych zachowań odnoszących się do obrotu objętego EUDR przez projektowany art. 128b ustawy o ochronie przyrody.
Przepis ten obejmuje obrót z naruszeniem zakazu z art. 3 EUDR „w liczbie większej niż znikoma”, z zagrożeniem pozbawienia wolności od trzech miesięcy do pięciu lat. Przewidziano również wariant nieumyślny, zagrożony grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do dwóch lat. Jest to opis analizowanego rozwiązania projektowego, a nie obowiązującej sankcji.
Z tego powodu wystąpiliśmy o wyjaśnienie relacji między art. 18 UC101 i projektowanym art. 128b, zasad koordynacji odpowiedzialności administracyjnej i karnej oraz równoległych zmian dotyczących podmiotów zbiorowych. Wskazaliśmy również potrzebę wyjaśnienia progu ilościowego i zakresu karalności nieumyślności.
Nie przesądzamy, że każde zachowanie objęte jednym przepisem będzie jednocześnie objęte drugim. Nieuprawnione byłoby także twierdzenie, że każdy błąd dokumentacyjny automatycznie oznacza przestępstwo. Właśnie dlatego potrzebna jest analiza granic odpowiedzialności, z uwzględnieniem rzeczywistych obowiązków danej osoby i przedsiębiorstwa.
Prawidłowa rola w łańcuchu dostaw musi poprzedzać ocenę naruszenia
Perspektywa sankcji zwiększa znaczenie właściwego przypisania ról. Nie uzasadnia jednak przenoszenia pełnych obowiązków operatora na wszystkich kolejnych uczestników obrotu.
Dobrym przykładem jest opisany w stanowisku VeriGreen łańcuch bydła. Rolnik kupujący zwierzę wcześniej wprowadzone do obrotu w UE, prowadzący jego odchów i odsprzedający je bez zmiany kodu CN nie staje się wyłącznie z tego powodu ponownie operatorem. W opisanym modelu działa jako trader. Ubojnia przetwarzająca takie bydło na odnośne produkty występuje natomiast jako podmiot na dalszym etapie łańcucha dostaw.
Znaczenie ma zatem nie samo określenie „rolnik” lub „ubojnia”, lecz przebieg transakcji i rola bezpośredniego dostawcy. Obowiązek gromadzenia numeru DDS lub identyfikatora deklaracji trzeba odróżnić od obowiązku złożenia własnego oświadczenia. W stanowisku wskazujemy również konieczność uwzględnienia wielkości podmiotu i zasad przejściowych.
To rozróżnienie jest ważne także przy ocenie wsparcia ARiMR. Projekt zachowuje ograniczenie określonego mechanizmu upoważnienia do bydła urodzonego w Polsce, w siedzibie stada upoważniającego posiadacza. Nie oznacza to jednak, że każdy dalszy nabywca bydła z innego państwa UE potrzebuje własnego DDS. Najpierw należy ustalić, czy taki obowiązek w ogóle występuje.
Koszty kontroli: doprecyzowano terminy, ale obciążenie pozostaje
Artykuł 12 przewiduje zwrot celowych kosztów działań organu bezpośrednio związanych z kontrolą, jeżeli stwierdzono naruszenie obowiązków EUDR. Katalog może obejmować m.in. określone czynności dokumentacyjne, dojazd i udział pracowników, pobieranie próbek oraz badania i inne środki techniczne lub naukowe.
Projekt porządkuje sekwencję dochodzenia należności. Najpierw przedsiębiorca otrzymuje informację z wysokością kosztów i sposobem ich obliczenia, a termin zwrotu wynosi 30 dni od doręczenia. W razie braku zapłaty organ wydaje decyzję z 14-dniowym terminem. Odsetki mają być naliczane od dnia następującego po upływie terminu wynikającego z decyzji.
Przewidziano też, że zobowiązanie nie powstaje, jeżeli informację doręczono po upływie pięciu lat od końca roku zakończenia kontroli. Podobna konstrukcja dotyczy kosztów przechowania zajętego towaru, przy czym obowiązek ich poniesienia powiązano z warunkami wskazanymi w art. 14.
Doprecyzowania poprawiają przewidywalność postępowania, ale nie usuwają ryzyka ekonomicznego. Koszty kontroli i przechowania są odrębne od sankcji. Firma musi zatem umieć nie tylko wykazać zgodność, lecz także zweryfikować podstawę i kalkulację dochodzonej należności.
Środki tymczasowe i działania naprawcze: dwa różne mechanizmy
Projekt pozwala na zastosowanie środka tymczasowego przy uzasadnionym podejrzeniu nieprzestrzegania EUDR. Może on obejmować zajęcie produktu albo zawieszenie obrotu lub wywozu. Decyzja ma być ostateczna i natychmiast wykonalna. Nie jest to jednak równoznaczne z wyłączeniem kontroli sądu administracyjnego – projektodawca potwierdza tę możliwość w odpowiedziach na uwagi.
Nie wprowadzono także bezwzględnego końcowego limitu zatrzymania towaru. Artykuł 13 odsyła do art. 17 ust. 3 EUDR, a ministerstwo wyjaśnia, że możliwość kolejnych przedłużeń wynika bezpośrednio z rozporządzenia. Usunięcie krajowego zdania powtarzającego tę zasadę nie oznaczało jej zniesienia.
Odrębnie należy oceniać decyzję nakładającą działania naprawcze. W toku prac odstąpiono od szczególnego przepisu o jej natychmiastowej wykonalności, ale zachowano siedmiodniowy termin na wniesienie odwołania. Obecny projekt przewiduje również możliwość uchylenia decyzji na wniosek poparty dowodami usunięcia niezgodności.
Z perspektywy przedsiębiorstwa oba mechanizmy wymagają szybkiego obiegu informacji. Nie można jednak opisywać ich tak, jakby miały identyczne przesłanki, terminy i skutki.
Informowanie przedsiębiorców nie zastępuje ochrony interpretacyjnej
Rada Legislacyjna już w kwietniu zwracała uwagę na brak odpowiednio ukształtowanej pomocy, wsparcia i doradztwa. MKiŚ w odpowiedzi wskazuje na fakultatywny charakter wsparcia z art. 15 EUDR i prowadzone działania informacyjne, w tym publikowanie wytycznych oraz FAQ.
Jednocześnie ministerstwo przyjmuje, że art. 34 Prawa przedsiębiorców o interpretacjach indywidualnych nie będzie miał zastosowania do obowiązków EUDR. Usunięcie wcześniejszego wyraźnego wyłączenia tego przepisu nie powinno być więc przedstawiane jako ustanowienie nowej ochrony dla przedsiębiorców.
W piśmie z 20 października proponujemy rozwiązanie praktyczne: wspólne, niewiążące materiały inspekcji z przykładami przypisania ról, zakresu wymaganych informacji i reakcji na niezgodności. Powinny one odróżniać wymagania prawne od dobrowolnych rozwiązań organizacyjnych, bez tworzenia dodatkowego formularza lub obowiązku zakupu określonego oprogramowania.
ARiMR, błędy danych i awarie: potrzebna jest ścieżka postępowania
Tabela konsultacyjna dokumentuje nieuwzględnienie postulatów dotyczących ogólnej ochrony przed odpowiedzialnością za błędy systemów ARiMR oraz obowiązkowego API dla dalszych uczestników sektora soi. Ministerstwo odwołuje się m.in. do dobrowolności ustanowienia przedstawiciela i zachowania przez operatora odpowiedzialności za zgodność produktu.
W najnowszym stanowisku VeriGreen doprecyzowaliśmy te postulaty. Nie chodzi o automatyczne zwolnienie z odpowiedzialności ani dopuszczenie obrotu sprzecznego z EUDR. Potrzebne są rozwiązania pozwalające ustalić źródło i moment błędu, zachować historię danych, potwierdzić zgłoszenie awarii i otrzymać informację o korekcie.
Podobnie API jest możliwym narzędziem, a nie celem samym w sobie. Istotą problemu pozostaje przewidywalny, bezpieczny przepływ informacji wymaganych od konkretnej roli. Sam opis funkcji upoważnionego przedstawiciela nie odpowiada na wszystkie pytania o dostęp odbiorców do potrzebnych danych.
Spór o finansowanie ma bezpośrednie znaczenie dla rynku
Projekt określa maksymalny limit wydatków budżetu państwa na lata 2027–2036 na poziomie 998 679 263 zł. Jest to projektowany limit, a nie informacja o środkach już zapewnionych i wydatkowanych.
MFiG kwestionuje m.in. zasadność części nowych etatów, spójność kalkulacji i możliwość pokrywania się zadań z innymi zmianami. W dodatkowych uwagach wskazuje również na równoległe plany wzmocnienia sądownictwa i IJHARS. MKiŚ utrzymuje, że nowe obowiązki EUDR wymagają osobnych zasobów.
W odniesieniu do sądów protokół przywołuje postulat 11 etatów sędziowskich, 11 asystenckich i 22 urzędniczych, oszacowany na ponad 8,1 mln zł. Dokument zawiera jednak także późniejsze odniesienie MKiŚ dotyczące braku ponownego podtrzymania tego zapotrzebowania przez MS w terminie potwierdzania projektu w KSE. Nie jest to zatem jednolity, zakończony bilans uzgodnień.
Dla przedsiębiorcy znaczenie ma rezultat: czy właściwy organ będzie w stanie terminowo ocenić sprawę, wydać opinię potrzebną do odprawy i zakończyć postępowanie dotyczące zatrzymanego produktu. Pismo SKRM z 22 października pokazuje, że ograniczenie rozbieżności nadal wymaga dodatkowych rozmów. Nie dowodzi natomiast, że uwzględniono już postulaty VeriGreen ani że wezwanie Komitetu było ich skutkiem.
Ocena VeriGreen: potrzebny jest spójny system, nie tylko katalog sankcji
Dotychczasowe korekty UC101 zasługują na odnotowanie. Usunięto dodatkowy obowiązek DDS w ofertach, przebudowano sankcje i zrezygnowano ze szczególnego wyłączenia wliczania czasu kontroli EUDR do limitów z art. 55 Prawa przedsiębiorców. Projekt z 21 września porządkuje również dane celne, koszty i postępowanie w sprawie przepadku.
Kolejny etap powinien jednak obejmować ocenę całego systemu: obowiązków unijnych, krajowych procedur, UC101, UC148, odpowiedzialności osób fizycznych i podmiotów zbiorowych oraz gotowości administracji. Taki jest zasadniczy kierunek naszego wystąpienia z 20 października.
Przedsiębiorstwa powinny równolegle przygotowywać procesy odpowiadające ich rzeczywistej roli: identyfikować wymagane informacje, określać odpowiedzialność za decyzje, zapewniać dostęp do dowodów i ustalać sposób reakcji na niezgodność. Nie powinny natomiast kompensować niepewności przez automatyczne zbieranie wszystkich możliwych danych od każdego dostawcy.
Skuteczność EUDR zależy zarówno od możliwości egzekwowania prawa, jak i od przewidywalności jego stosowania. Sankcje powinny odnosić się do rzeczywistych obowiązków i konkretnych zachowań. Wsparcie musi pomagać w ich prawidłowym wykonaniu, a administracja powinna dysponować zasobami umożliwiającymi sprawne rozstrzyganie spraw. Dopiero połączenie tych elementów pozwoli ocenić, czy polski system nadzoru jest nie tylko opisany w projekcie, lecz także przygotowany do działania.

Komentarze są zablokowane